Në fund të vitit 2025, zhvillimet në industrinë globale të gjysmëpërçuesve po i japin Kinës një mundësi të jashtëzakonshme për t’i ngushtuar hendekun teknologjik me udhëheqësit botërorë si Shtetet e Bashkuara, Taiwan dhe Europa. Një prej pikave kyçe në këtë betejë teknologjike është litografia me ultravjollcë ekstreme (EUV) — teknologjia thelbësore për të prodhuar çipa modernë me nëntë dhe më pak nanometra.
Çfarë është litografia EUV dhe pse është kaq e rëndësishme?
Litografia EUV është procesi që përdor dritë me gjatësi vale 13,5 nm për të projektuara modelet e qarkut në pllaka çipi me përpikmëri shumë të lartë. Pa këtë teknologji, fabrika e çipave nuk mund të prodhojë komponentë në nivele të avancuara me performancë të lartë, siç kërkojnë procesorët e inteligjencës artificiale apo pajisjet mobile të fundit.
Nëpër botë, ASML — një kompani holandeze — ka dominuar ky treg për vite me radhë, duke qenë furnizuesi kryesor i makinave EUV për katër gjigantët kryesorë (TSMC, Samsung, Intel dhe SK Hynix). Për shkak të sanksioneve dhe kontrollit të eksportit, këto makina nuk janë shitur kurrë në Kinë, duke krijuar një pengesë strategjike për industrinë e gjysmëpërçuesve atje.
Prototipi i parë EUV “Made-in-China”
Deri vonë, analistët besonin se Kina mund të vonohej me një dekadë ose më shumë në këtë teknologji. Megjithatë, raportimet e fundit tregojnë një ndryshim të rëndësishëm:
- Në një laborator të mbrojtur në Shenzhen, shkencëtarë kinezë kanë ndërtuar një prototip të një makine litografie EUV që është në fazën e testimit. Kjo makineri gjeneron dritë EUV, një parakusht thelbësor për funksionim, edhe pse ende nuk ka prodhuar çipa funksionalë në mënyrë komerciale.
- Sipas burimeve të Reuters, prototipi u përfundua në fillim të vitit 2025 dhe tani po vlerësohet në laborator për performancën dhe qëndrueshmërinë e tij teknike.
Ky projekt ka përfshirë një numër inxhinierësh të ish-ASML, të angazhuar për të transferuar njohuri kritike dhe për të ndihmuar në ndërtimin e makinerisë — një lëvizje që disa media e kanë quajtur “Projekti Manhattan i Kinës” për çipat.
Një hap drejt pavarësisë teknologjike
Edhe pse prototipi kinez EUV nuk është në nivelin e makinerive komerciale të ASML, arritja është simbolike për ambiciet e Pekinit:
- Sanksionet perëndimore që prej vitit 2019 kanë ndaluar eksportin e makinave EUV në Kinë, duke çuar industrinë kineze të çipave drejt zhvillimit të zgjidhjeve vendase.
- Sipas raportimeve, Kina po synon që prodhimin komercial me EUV t’a fillojë rreth vitit 2028–2030, një objektiv ambicioz që, nëse arrihet, do të afrojë ndjeshëm kapacitetet e saj me ato të Perëndimit.
Çfarë do të thotë kjo për tregun global
Përtej simbolikës, zhvillimet në litografinë EUV brenda Kinës mund të kenë efekte të gjera:
- Rritja e pavarësisë teknologjike: Suksesi në EUV do të reduktojë varësinë e industrisë kineze nga furnizuesit perëndimorë dhe do të ulë ndikimin e sanksioneve.
- Rivaliteti global për gjysmëpërçuesit: Nëse Kina arrin të prodhojë makina EUV funksionale dhe të përdorë ato për çipa të avancuar, kjo mund të sjellë konkurrencë më të fortë për kompani kryesore që sot dominojnë tregun botëror.
- Sektori i teknologjisë së lartë: Progresi potencial në EUV mund të forcojë pozicionin e Kinës në fusha si inteligjenca artificiale, telekomunikacioni dhe teknologjitë ushtarake.
Edhe pse sfidat teknike dhe tregtare mbeten të mëdha, heqja e boshllëkut në litografinë EUV është një rrugë strategjike për Kinën drejt pavarësisë teknologjike dhe konkurrencës globale në industrinë e gjysmëpërçuesve. Prototipi i ri që po testohet dhe objektivat afatmesme të prodhimit tregojnë se përparimi i Kinës në këtë fushë nuk është vetëm aspiratë, por një realitet në zhvillim, i mbështetur nga miliarda dollarë investime dhe politika kombëtare të orientuara drejt inovacionit.