Origjina e motorit Rotary (Wankel)
Motori Rotary, i njohur edhe si motori Wankel, u konceptua në vitet 1950 nga inxhinieri gjerman Felix Wankel. Ai përfaqësonte një thyerje radikale nga motorët tradicionalë me pistona, duke përdorur një rotor trekëndor që rrotullohet brenda një dhome eliptike për të realizuar të katër fazat e djegies.
Përparësitë ishin të qarta: madhësi kompakte, peshë e ulët, funksionim i qetë dhe fuqi e lartë në raport me volumin. Megjithatë, problemet me konsumimin e karburantit, vulosjen dhe emetimet e bënë motorin Rotary një teknologji me rrezik të lartë për prodhim masiv.
Kenichi Yamamoto dhe strategjia unike e Mazda-s
Në fillim të viteve 1960, Mazda bleu licencën për motorin Wankel nga NSU. Në këtë moment hyri në skenë Kenichi Yamamoto, i cili e pa motorin Rotary jo thjesht si një projekt teknik, por si një mundësi për të diferencuar Mazda-n nga prodhuesit e tjerë japonezë dhe globalë.
Yamamoto krijoi një ekip inxhinierësh të përkushtuar, të njohur si “47 Roninët”, me një mision të vetëm: ta bënin motorin Rotary të besueshëm për përdorim të përditshëm. Përmes përmirësimeve graduale në materialet dhe dizajnin e apex seals, optimizimit të djegies dhe balancimit termik, Mazda arriti të zgjidhë problemet që kishin penguar prodhuesit e tjerë.
Rezultati ishte prezantimi i Mazda Cosmo Sport 110S në vitin 1967, makina e parë prodhuese që ofroi një motor Rotary të qëndrueshëm dhe funksional në përdorim real.
Nga makinat rrugore te suksesi në motorsport
Gjatë dekadave në vijim, Mazda zhvilloi vazhdimisht motorin Rotary, duke e përdorur në modele ikonike si RX-7 dhe RX-8. Këto automjete u dalluan për shpërndarjen e shkëlqyer të peshës, rrotullimet e larta dhe karakterin sportiv.
Momenti kulmor i historisë së Rotary erdhi në vitin 1991, kur Mazda 787B fitoi garën 24 Orët e Le Mans. Ishte hera e parë që një prodhues japonez fitonte këtë garë dhe e vetmja herë që një makinë me motor Rotary arriti një sukses të tillë, duke sfiduar dominimin e motorëve me pistona.
Qasja amerikane ndaj motorit Rotary
Në të njëjtën periudhë, disa kompani amerikane, përfshirë General Motors, Ford dhe American Motors Corporation, investuan në zhvillimin e motorëve Rotary. GM madje ishte shumë pranë prodhimit masiv në fillim të viteve 1970.
Megjithatë, realiteti tregtar ishte i pamëshirshëm. Kriza e naftës, rritja e çmimeve të karburantit dhe rregulloret gjithnjë e më të ashpra për emetimet e ndotjes e bënë motorin Rotary ekonomikisht të pafavorshëm për tregun amerikan. Ndryshe nga Mazda, kompanitë amerikane zgjodhën të tërhiqeshin në vend që të investonin më tej në përmirësimin afatgjatë të teknologjisë.
Mazda kundrejt SHBA: dy filozofi zhvillimi
Mazda e trajtoi motorin Rotary si një identitet teknologjik dhe strategjik, duke pranuar koston dhe rrezikun për të ndërtuar diçka unike. Në kontrast, kompanitë amerikane e panë Rotary-n si një alternativë të mundshme, por jo thelbësore për ADN-në e tyre industriale.
Kjo diferencë filozofie shpjegon pse Mazda mbeti pothuajse e vetmja kompani që arriti ta zhvillojë dhe ta mbajë gjallë këtë motor për dekada.
Trashëgimia dhe përdorimi modern i motorit Rotary
Edhe pse prodhimi i makinave rrugore me motor Rotary u ndal në vitin 2012, Mazda nuk e ka braktisur teknologjinë. Sot, motori Rotary po rikthehet në një rol të ri, si gjenerator ndihmës (range extender) për automjetet elektrike, ku madhësia kompakte dhe funksionimi i qetë përbëjnë avantazhe reale.
Motori Rotary mbetet një nga kapitujt më interesantë të historisë së automobilizmit. Falë vizionit dhe këmbënguljes së Kenichi Yamamoto-s, Mazda arriti aty ku shumë të tjerë dështuan. Ndërkohë, qasja pragmatike e industrisë amerikane tregoi se inovacioni nuk mjafton pa një angazhim afatgjatë.
Në fund, Rotary nuk është thjesht një motor ndryshe, por një simbol i guximit për të ndjekur një rrugë teknologjike jashtë normës.