Çfarë do të bnit nëse papritur do të fillonit të përjetonit humorje, vështirësi në koncentrim dhe një ndjenjë “dëshpërimi” të trurit, pikërisht në kulmin e karrierës dhe të mundësive tuaja për të fituar, vetëm për të zbuluar se këto simptoma po ndikojnë në vetëbesimin, performancën dhe aftësinë tuaj për të punuar? Kjo është realiteti ditor për miliona gra.
Dhe më keqja, ato vizitojnë një mjek dhe përballen me rrezikun të diagnostikohen me një gjendje të ndryshme ose të dëgjojnë se nuk ka asnjë trajtim.
Përkundër se prek miliona gra, “dëshpërimi” i trurit i lidhur me menopauzën mbetet i kuptuar keq dhe i mbështetur pak nga kujdesi shëndetësor. Nuk ekziston një definicion klinik universalisht i pranjësuar i “dëshpërimit” të trurit, testet konvencionale kognitive nuk janë domosdo të krijuara ose të vërtetuara për të zbuluar ndryshimet e vogla që gratë përjetojnë gjatë menopauzës, dhe nuk ekziston asnjë trajtim i krijuar posaçërisht për këto simptoma kognitive.
Ky është një shembull i mëtejshëm i mënyrës se si shëndeti i grave historikisht është anashëruar në kërkimin mjekësor, duke lënë gratë të vuajnë nga simptoma që mund të ndikojnë në karrierën, vetëbesimin dhe cilësinë e jetës.
Por tani, një startup britanik, Cerebella, synon të zgjidhë këtë problem me “Cerebella Foundations”, një program i udhëzuar vetë nga gratë, i zhvilluar nga neurologët kognitivë për të ndihmuar gratë të kuptojnë dhe të mbështesin shëndetin e tyre kognitiv gjatë tranzicionit të menopauzës.
Unë intervistova CEO-n, Dr. Nahid Zokaei, për të mësuar më shumë.
Dr. Nahid Zokaei është akademik, duke përfunduar doktoraturën në neurologji kognitive në UCL në vitin 2014, duke u fokusuar në demencë, vlerësim kognitiv dhe biomarkerë.
Më pas, ajo kaloi 12 vjet në Oxford si bashkëpunëtore kryesore kërkimore, drejtuese të laboratorit të saj dhe duke studiuar shëndetin kognitiv në plakje, duke punuar ngushtë me klinikave të neurologjisë dhe të kujtesës gjatë gjithë karrierës së saj akademike.
“Është një qasje e bazuar në provat, e rekomenduara nga NICE dhe e përdorur ndërkombëtarisht, por është e vështirë të implementohet në shkallë të gjerë”, pranon ajo.
Në fund të kohës së saj në Oxford, nëna e saj filloi të përjetonte simptoma të pazakonta të humorjes. Ajo vizitoi përsëri mjekët e përgjithshëm, të cilët i atribuan këto simptoma menopauzës. Fatkeqësisht, ajo kishte kancer në tru, i cili u diagnostifikua shumë vonë.
Zokaei pranon: “Nuk di nëse një diagnozim më herët do të kishte ndryshuar parashikimin e saj, por më bëri të kuptoj sa pak e kuptojmë rreth plakjes normale kognitive tek gratë. Menopauza është një pjesë normale e plakjes, por simptomat mund të lihen pas dore si menopauzë pa një hetim i mjaftueshëm.”
Ndërkohë, simptomat e menopauzës mund të diagnostikohen gabimisht si kushte të tjera. Rreth të njëjtës kohë, Profesoresha Aimee Spector, një nga ekspertet kryesore botërore në intervenime psikologjike pa përdorur ilaçe për menopauzën, me të cilën ajo kishte bashkëpunuar në UCL, filloi të përjetonte vështirësi kognitive. Ajo është një kërkues e njohur ndërkombëtarisht në fushën e demencës, por ajo mendonte se mund të ishte duke përjetuar demencë në fazë të hershme.
Rezultoi se ishte një “mbulim” i trurit i lidhur me menopauzën – Madje edhe dikush me ekspertizën e saj u përpoqi të dalloje dy gjërat.
Më keqja, thotë Zokaei, ajo u informua se nuk kishte trajtim të rekomanduar për këtë “mbulim” dhe se ajo mund të duhej të zvogëronte orët e punës.
Lexoni me vëmendje: opsioni më i mirë i profesionit mjekësor për një grua në kulmin e karrierës së saj ishte të zvogëronte orët e punës.
Gratë që përjetojnë menopauzën shpesh janë në kulmin e karrierave të tyre, duke sjellë me vete vite përvoje, njohuri institucionale dhe përgjegjësi profesionale të rëndësishme.
Kur simptomat ndikojnë në aftësinë e tyre për të punuar, ato mund të zvogëlajnë orët e punës, të marrin pushime ose të largohen plotësisht nga vendi i punës, duke shkaktuar kosto për punëdhënësit dhe ekonominë më të gjerë. Cerebella ka kryer një sondazh me rreth 1.300 deri në 1.400 gra në Mbretërinë e Bashkuar rreth simptomave të menopauzës dhe përvojave të tyre në punë. Në analizën e tyre, “mbulimi” i trurit ishte veçanërisht i lidhur me uljen e vetëbesimit, produktiviteti më të ulët dhe qëllimet për të lënë punën.
Në një studim me më shumë se 14.000 gra, i publikuar këtë vit, simptomat e raportuara vetë kognitive ndikojnë në rreth 40-80% të grave gjatë tranzicionit; një sondazh i madh zbuloi se “mbulimi” i trurit ishte simptoma më e raportuar, në 76-84% të rasteve.
Për të bindur sistemet shëndetësore, punëdhënësit dhe politikat publike që të marrin seriozisht vështirësitë kognitive të lidhura me menopauzën, kompanitë duhet të demonstrojnë gjithashtu ndikimin e tyre ekonomik më të gjerë.
Për të qenë të qartë, “mbulimi” i trurit nuk ka një definicion klinik ose shkencor. Zokaei thotë: “Unë kam një problem me termin ‘mbulim i trurit’ sepse nuk është një gjë e vetme. Është ngjashme me demencën, e cila është një term i përgjithshëm që mbulon kushte të ndryshme me mekanizma të ndryshme thellësisht.”
Një “mbulim” i trurit mund të përfshijë vështirësi me vëmendjen, kujtesën verbale, koncentrimin, motivimin dhe funksione kognitive të tjera. Këto mund të kenë shkaqe të ndryshme, por pasojat janë shpesh të ngjajshme: ulja e vetëbesimit, vështirësi në punë dhe një ndjenjë që ju nuk funksiononi më ashtu si mëparsh.
Aktualisht, pyetjet në kualifikimet për menopauzë përfshijnë disa pyetje rreth harruesit të fjalëve ose përvojës së vështirësive me kujtesën, por ato nuk ofrojnë një imazh të detajuar të asaj që po ndodh kognitivisht. “Ekzistojnë tashmë teste kognitive më të ndjeshme në kërkimin akademik”, shpjegoi Zokaei.
“Ne po punojmë për të zhvilluar dhe vlerësuar mjete që mund të identifikojnë vështirësitë specifike që një person po përjeton”, tha ajo.
Bashkë me profesoreshën Aimee Spector, ajo po zhvillon një intervenim jo-farmaceutik që përdor stimulimin kognitiv, strategjitë kognitive dhe qasimet e studiuara tek gratë në moshë mesatare.
Qëllimi është të kuptohet se çfarë shkakton vështirësitë e një personi, në vend që të trajtohet “zogullimi i trurit” si një simptomë e vetme dhe uniforme.
“Cerebella” është ende në fazat e hershme të zhvillimit. Startupi po krijon një program të strukturuar, të mbështetur nga kërkimet, që përbëhet nga dhjetë seanca në pesë javë, secila me një duratë prej rreth 25-30 minutash. “Ne donim diçka të mjaftueshme për të ofruar një intervenim të kuptimplotë, por të menaxhueshme për gratë e zotat në moshë mesatare”, shpjegoi Zokaei.
Sesiomet kombinojnë edukimin psikologjik, aktivitete bazuar në terapinë kognitive-komportamentale dhe ushtrime kognitive të gamifikuara që synojnë kujtesën, vëmendjen, koncentrimin dhe fleksibilitetin kognitiv.
Laboratori “Menopause Mind Lab” i Universitetit UCL, një ekip hulumtuesish dhe klinikantësh i dedikuar kuptimit më të thellë të ndikimit të tranzicionit të menopauzës në kognicion dhe shëndetin mendor, i drejtuar nga profesorja Spector, ka publikuar dy studime të randomizuara të fazës së parë, duke hetuar një qasje të ngjashme. Këto studime kanë raportuar angazhim dhe mbajtje të mirë, si dhe përmirësime në cilësinë e jetës dhe në masat e “zogullimit të trurit”.
“Cerebella” ka kryer një studim të konceptit të intervenimit të saj dixhital, i cili përfshinte tre javë dhe pesë seanca.
“Pjesëtarët raportuan përmirësime në fusha të caktuara, përfshirë kujtesën verbale, vëmendjen dhe gjumin”, tha ajo. Ekipi përdor vlerësime para dhe pas intervenimit, duke analizuar një numër rezultatësh.
“Ne përfshijmë masa kognitive standarde që përdoren në praktikën klinike, por përdorim edhe vlerësime më të ndjeshme, përfshirë teste të zhvilluara gjatë karrierës sime akademike”, shpjegoi Zokaei.
Një problem me shumë teste kognitive tradicionale është se ato nuk janë veçanësisht të ndjeshme ndaj ndryshimeve të vogla. Disa janë zhvilluar ose standardizuar duke përdorur popullata që nuk përfaqësojnë në mënyrë adekuate gratë.
“Për shembull, një test i kujtesës tradicionale mund të pyesë nëse dikush e kujton një element. Por të kujtuarit e diçkaje nuk është domosdoshëm një pyetje “po” ose “jo”. Ne mund të matim edhe saktësinë e kujtesës: sa saktë kujton dikush detajet. Kjo mund të na tregojë shumë më tepër rreth ndryshimeve të vogla kognitive.”
Ekipi është gjithashtu i interesuar për rezultatet përtej shifrave të testit kognitiv, duke përfshirë cilësinë e jetës, mirëqenien, produktivitetin, vetëbesimin në punë dhe nëse dikush po konsideron të zvogëlojë orët e punës ose të largohet nga vendi i punës.
“Synimi ynë afatgjatë është të përfundojmë punën klinike dhe rregullatore të nevojshme, në mënyrë që ky trajtim të mund të rekomandohet potencialisht nga mjekët dhe të kompensohet përmes sistemeve të sigurimit shëndetësor. Ne duam të kuptojmë nëse përmirësimet në kognicionë përputhen me përmirësime të vërteta në jetën e përditshme”, shpjegoi Zokaei.
Këto qasje janë të strukturuara dhe mund të kenë një dozë terapeutike të definuar, edhe pse nuk janë ilaçe. Ndërsa zhvillojnë aplikimin, ekipi identifikon elementet themelore të çdo aktiviteti që janë thelbësore për trajtimin dhe cilat mund të përshtaten.
Për shembull, detyra kognitive themelore mund të mbeten të pandryshuar, por ne mund të personalizojmë paraqitjen, gjuhën ose përmbajtjen përreth.
“Ne po zhvillojmë një sistem që përdor ‘retrieval-augmented generation’, ose RAG, për të mbështetur këtë personalizim. Dallimi kryesor është se ne nuk duam që AI të ndryshojë komponentët terapeutikë që duhet të mbeten të qëndrueshëm. Përkundrazi, ajo duhet të ndihmojë në përshtatjen e përvojës rreth këtyre komponentëve”.
Afatgjatë, kompania po zhvillon gjithashtu vlerësime kognitive që mund të mbështesin panelin e informacionit për mjekët. Qëllimi është që gratë të mund të ndajnë informacion të rëndësishëm rreth funksionimit të tyre kognitiv me profesionistët e kujdesit shëndetësor.
Këto mjete do të kërkojnë vërtetim të mëtejshëm përpara se të mund të përdoren klinikisht.
Unë doja të kuptoja se si Cerebella merr parasysh faktin që ndryshimet hormonale, stresi, ankthi, gjumi dhe faktorët e tjerë mund të ndikojnë në të njëjtën kohë dhe në mënyrë reciproke në aftësitë kognitive.
Zokaei thekson se historikisht, ne jemi përfshirë në ndarjen e këtyre çështjeve. Ka aplikacione për stërvitjen e trurit nga njëra anë dhe aplikacione për shëndetin mendor nga ana tjetër.
“Unë nuk mendoj se kjo ka kuptim. Kognicioni juaj dhe shëndeti mendor janë të dy aspekte të shëndetit të trurit. Ne nuk duhet t’i trajtojmë si sisteme krejtësisht të ndara.
Për këtë arsye, ndërhyrja jonë përfshin qasje që adresojnë mirëqenjen psikologjike, së bashku me ushtrimet kognitive”.
Për të qenë të qartë, Cerebella nuk është e destinuar për çdo situatë ose çdo gjendje mjekësore. Çështjet më serioze kërkojnë vlerësim dhe kujdes klinik të duhur, dhe përdoruesit drejtohen në atë mënyrë.
“Por për vështirësitë që ne synojmë, një qasje holistike është thelbësore”.
Tregu i menopauzës është i mbushur me produkte për shëndetin, suplemente dhe aplikacione, duke e bërë të vështirë për gratë të dallojnë ndërhyrjet me bazë shkencore nga pretendimet e marketingut.
Zokaei thotë se besimi është një problem i rëndësishëm, pasi shëndeti i grave po bëhet një treg komercial në zhvillim, dhe shumë kompani po përpiqen të hyjnë në të.
“Për ne, qëllimi është të ndërtojmë provat klinike, pajtueshmërinë me rregullat dhe kredibilitetin profesional që janë të nevojshme për Cerebella, që të bëhet diçka që profesionistët e kujdesit shëndetësor mund ta rekomandojnë.
Idealja do të ishte që të ishte e subvencionuar, në mënyrë që gratë të mos duhet të paguajnë nga xhebi i tyre.
Ne nuk duam që modeli afatgjatë të varet plotësisht nga shitja drejtpërdrejtë për gratë individuale.
Arsimimi është gjithashtu i rëndësishëm. Kur zhvilloni diçka në fushën e shëndetit të grave, shpeshherë po përpiqeni të ndryshoni mënyrën se si njerëzit kuptojnë problemin.”
Për të arritur qëllimet e saj si një kompani e vogël në fazën e hershme, ekipi po punon me organizata më të mëdha që kanë tashmë një besim të krijuar me gratë dhe me komunitetet e kujdesit shëndetësor, siç është “Menopause Mandate”, një grup i mbështetur nga donacione në Mbretërinë e Bashkuar, i themeluar nga transmetuesja Mariella Frostrup, që avokon për kujdes më të mirë për menopauzën, mbështetje në vendin e punës dhe politika qeveritare.
“Bëhet fjalë për të siguruar që gratë të kuptojnë si problemin, ashtu edhe provat pas ndërhyrjeve të mundshme.”
Cerebella e di gjithashtu se zgjidhjet dixhitale të kujdesit shëndetësor mund të vendosin përgjegjësinë tek gratë individuale për të menaxhuar simptomat e tyre, në vend që të adresojnë mungesat më të mëdha në kujdesin shëndetësor.
“Ne kemi folur me mjekët e kujdesit primar, të cilët na thanë se ata nuk paskan pyetur rutinë për “fog” të trurit, sepse aktualisht nuk kanë asnjë ndërhyrje që mund ta rekomandojnë. Ne duam të ndihmojmë për të ndryshuar këtë,” tha Zokaei.
Kompania po adreson gjithashtu mungesat në përfaqësim, duke e njohur se kërkimet për menopauzën historikisht kanë nën-përfaqësuar gratë nga backgrounde etnike dhe kulturore të ndryshme.
Cerebella po punon me organizata që mund ta ndihmojnë të arrijë komunitetet e pakësuara dhe po bashkëpunon me psikologë klinikë nga backgrounde të ndryshme për të rishikuar dhe adaptuar përmbajtjen e saj, duke përfshirë gjuhën, imazhet dhe ofrimin e ndërhyrjeve psikologjike.
“Ne jemi ende një kompani e vogël, dhe po fillojmë me grupin më të madh të parë, por duam të ndërtojmë përfshirjen në produkt ndërsa e zhvillojmë.”
Kompania e di gjithashtu se menopauza mbetet një stigma në disa komunitete, duke bërë që komunikimi i ndjeshëm kulturë rreth shëndetit kognitiv të jetë një pjesë e rëndësishme e qasjes së saj.
Versioni falas dhe i lehtë i Cerebella përqendrohet në arsimim dhe disa aktivitete kognitive, pa mbledhur të dhëna të ndjeshme për shëndetin.
Në të njëjtën kohë, start-upi po zhvillon pilote komerciale me punëdhënës për të eksploruar se si mund të ofrohet ky program në mjedise të vendit të punës. Po ndërton gjithashtu një bibliotekë përmbajtjeje dhe strukturën themelore të nevojshme për personalizimin dhe po mbledh një rund financimi në fazën “pre-seed”.
Punimet afatgjatë përfshijnë studime klinike, validimin e vlerësimeve kognitive dhe rrugën rregullatore për të arritur një produkt që, në të ardhmen, mund të rekomandohet ose të kompensohet përmes sistemit shëndetësor.
“Dëgjimi është një fushë tjetër që jemi të interesuar ta eksplorojmë si pjesë e shëndetit kognitiv të grave. Mund të bëhet relevante për aplikimin në të ardhmen, por duam të zhvillojmë kërkimin fillimisht”, shpjegoi Zokaei.
Kompania po aplikon gjithashtu për subvencione dhe po kërkon bashkëpunime që mbështeten nga punë shkencore më të gjerë. Sfida është të përkthejmë atë kërkim në diçka që njerëzit mund të përdorin në shkallë të gjerë. Për Cerebella, interesi i gjerë është shëndeti i trurit të grave gjatë gjithë jetës.
“Jemi përfshirë shumë në diskutimet për jetesën më të gjatë. Gjithashtu, duhet të mendojmë për një jetë më të mirë.”
Gratë preken në mënyrë jo proporcionale nga disa sëmundje neurodegerative dhe neuropsikiatrike. Për shembull, rreth dy të treta e personave që jetojnë me sëmundjen e Alzheimer janë gra. Mbetet ende shumë e panjohur se si ndryshimet hormonale lidhen me kognicionin dhe shëndetin mendor.
Ndërsa biseda rreth shëndetit të grave fiton rëndësi, sfida nuk është thjesht të zhvillojmë më shumë produkte, por të mbyllim mungesat e gjata në kërkim dhe kujdes shëndetësor. Për Cerebella, ambicia është të shndërrojmë dhjetëvjetë kërkimin shkencor në mbështetje të aksesueshme, të bazuar në fakte, që ndihmojnë gratë të ruajnë vetëbesimin, pavarësinë dhe cilësinë e jetës, gjatë menopauzës dhe më pas.
Aplikimi i Cerebella është i disponueshëm tani për gratë dhe mund të përdoret falas.
Burimi: Tech.eu
