Çmimet negative të energjisë elektrike nuk janë shenjë e dështimit të tregut, por një sinjal i rëndësishëm i nevojës në rritje të Evropës për fleksibilitet, sipas një dokumenti që Compass Lexecon përgatiti për Eurelectric. Nëpërmjet një analize të detajuar, ky dokument synon të kontribuojë në debatin mbi politikat për mundësitë dhe sfidat me të cilat përballen sistemet energjetike gjatë procesit të dekarbonizimit.
Çmimet negative të energjisë elektrike janë bërë një fenomen gjithnjë e më i shpeshtë në tregjet evropiane të energjisë. Një dokument diskutimi nga Compass Lexecon tregon dallime të konsiderueshme në të gjithë Evropën. Për shembull, në vitin 2025, çmimet e energjisë elektrike ishin negative për gati 7% të orëve në Spanjë dhe Holandë, ndërsa frekuenca e tyre mbeti dukshëm më e ulët në disa tregje të tjera evropiane.
Evropa përballet me një nevojë në rritje të shpejtë për fleksibilitet të sistemit energjetik. Kërkesat në nivel të Bashkimit Evropian pritet të dyfishohen afërsisht deri në vitin 2030 dhe të gjashtëfishohen deri në vitin 2050 krahasuar me nivelet e fillimit të viteve 2020. Ndërsa prodhimi i energjisë së rinovueshme zgjerohet, fleksibiliteti do të bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm për të balancuar ofertën dhe kërkesën për energji elektrike në periudha të ndryshme kohore, vuri në dukje kompania konsulente. Ajo e përgatiti këtë dokument për Eurelectric – Unionin e Industrisë së Energjisë Elektrike.
Hendeku në rritje i fleksibilitetit është çelësi për të kuptuar rëndësinë e çmimeve negative, shkruajnë autorët. Kur ato nxiten nga kushtet themelore të ofertës dhe kërkesës, ato nuk janë shenjë e dështimit të tregut, por një sinjal se ku nevojitet më shumë fleksibilitet, sipas dokumentit.
Sinjal ekonomik për përshtatjen e sistemit energjetik
Çmimet negative nxjerrin në pah periudhat kur kërkesa shtesë fleksibël, ruajtja e energjisë elektrike ose forma të tjera të fleksibilitetit do të ishin më të vlefshme, duke krijuar një sinjal ekonomik për sistemin energjetik që të përshtatet.
Ruby: Përshpejtimi i elektrifikimit dhe zhbllokimi i kapaciteteve të ruajtjes dhe kërkesës fleksibël do të jenë thelbësore
Ruby: Përshpejtimi i elektrifikimit dhe zhbllokimi i kapaciteteve të ruajtjes dhe kërkesës fleksibël do të jenë thelbësore
Finlanda ofron një shembull mbresëlënës. Pasi çmimet negative u shfaqën gjatë 8.3% të orëve në vitin 2024, frekuenca e tyre ra në 5.3% në vitin 2025 dhe në rreth 1% në gjysmën e parë të vitit 2026, falë elektrifikimit në rritje dhe vendosjes së sistemeve të ruajtjes me bateri.
“Çmimet negative na tregojnë diçka të rëndësishme për sistemin energjetik në ndryshim të Evropës: në orë të caktuara, ne kemi gjithnjë e më shumë energji elektrike të pastër me bollëk, por ende nuk jemi mjaftueshëm fleksibël për ta shfrytëzuar plotësisht atë. Këto çmime janë një sinjal se ku fleksibiliteti është i vlefshëm. Ndërsa shtojmë burimet e rinovueshme në sistem, përshpejtimi i elektrifikimit dhe zhbllokimi i kapaciteteve të ruajtjes dhe kërkesës fleksibël do të jenë thelbësore për të siguruar që Evropa të mund ta përdorë energjinë elektrike të pastër kur ajo është e disponueshme,” tha Sekretari i Përgjithshëm i Eurelectric, Kristian Ruby.
Leximet negative të vazhdueshme mund të shkaktohen nga barrierat strukturore
Në të njëjtën kohë, gjetjet treguan se çmimet negative të vazhdueshme mund të jenë simptomë e pengesave strukturore që e ndalojnë sistemin energjetik të reagojë në mënyrë efikase ndaj sinjaleve të tregut. Këto mund të përfshijnë vonesat në elektrifikim që lidhen me kapacitetin e pamjaftueshëm të lidhjes në rrjet, kufizimet e infrastrukturës ose pengesat për vendosjen e burimeve fleksibël të nevojshme për të përthithur tepricën e energjisë elektrike.
Disa marrëveshje kontraktuale mund të krijojnë gjithashtu nxitje për prodhuesit që të vazhdojnë prodhimin gjatë periudhave me çmime negative.
Për sa kohë që këto shtrembërime mbahen në minimum dhe hiqen pengesat për sinjalet efikase të çmimeve dhe hyrjen në treg, sinjalet e tregut, duke përfshirë çmimet negative që mbeten ekonomikisht të shëndetshme, mund të kontribuojnë në nxitjen e investimeve në fleksibilitet, ruajtje, reagim nga ana e kërkesës dhe elektrifikim, pa pasur nevojë për ndërhyrje shtesë publike.
Shtetet anëtare të BE-së po punojnë për vlerësimet e tyre kombëtare të nevojave për fleksibilitet (FNA), të dizajnuara për të identifikuar boshllëqet dhe shkaqet e tyre themelore, vuri në dukje organizata.
Burimi: Balkan Green Energy News

