Kapitali për investime në energjinë e erës është i disponueshëm në Evropën Juglindore, por projektet mund të ngecin kur huadhënësit, blerësit dhe rregullatorët nuk disponojnë prova të plota, konsistente dhe të verifikueshme në mënyrë të pavarur, sipas një analize të Clarion.Engineer. Pengesa e financimit ndikon në projekte që nga faza e zhvillimit e deri te ajo e operimit, ku një vonesë ilustruese prej gjashtë muajsh në fillimin e operimit tregtar të një parku të erës me kapacitet 100 MW vë në rrezik më shumë se 10 milionë euro prodhim.
Portofoli i projekteve në zhvillim është shumë më i madh se kapaciteti aktual operativ. Bosnjë-Hercegovina liston 3.8 GW kapacitet të energjisë së erës në planin më të fundit të zhvillimit të operatorit të sistemit, ndërsa Serbia synon 1.77 GW deri në vitin 2030, më shumë se dyfishi i flotës së saj aktuale prej rreth 824 MW. Maqedonia e Veriut ka më pak se 40 MW në operim, megjithëse parku i saj i parë i madh privat i erës ka arritur mbylljen financiare pa mbështetje shtetërore.
Bankat e zhvillimit kanë mbështetur projekte madhore të energjisë së erës në Serbi, Mal të Zi dhe Maqedoninë e Veriut, ndërsa edhe bankat tregtare po hyjnë në treg. Investitorët nga vendet e Gjirit, Kina dhe Evropa po ndërtojnë portofole rajonale ndërsa furnizuesit kryesorë të turbinave po zgjerojnë praninë e tyre. Parku i erës Čibuk 2 me kapacitet 154 MW në Serbi filloi punën në shtator 2026, duke e rritur qendrën më të madhe të energjisë së erës në vend në 312 MW.
Të ardhurat dhe kostot e karbonit riformatojnë ekonominë e projekteve
Çmimet rajonale të energjisë elektrike në vitin 2026 ishin më të larta, më të paqëndrueshme dhe më të fragmentuara se disa vite më parë. Bursa hungareze shënoi një mesatare prej rreth 150 euro për MWh në janar dhe mbeti referenca rajonale, ndërsa mesatarja e Serbisë ra nga rreth 118 euro për MWh në janar nën 70 euro për MWh në shkurt, për shkak të rritjes së prodhimit nga hidrocentralet.
Serbia regjistroi çmimet e para të thella negative të energjisë elektrike në qershor, duke përfshirë një orë që u mbyll në minus 45.5 euro për MWh. Në disa ditë, energjia elektrike në Mal të Zi tregtohej me një fraksion të çmimit hungarez, ndërsa likuiditeti i ulët në bursat lokale i amplifikoi luhatjet e çmimeve. Ekspozimi ndaj tregut të lirë është i shtrenjtë për t’u financuar, gjë që rrit vlerën e një kontrate të mirëstrukturuar të ardhurash.
Mekanizmi i Bashkimit Evropian për Rregullimin e Kufirit të Karbonit (CBAM) filloi të zbatohet plotësisht për importet e energjisë elektrike më 1 janar 2026. Sipas rregullave, energjia elektrike që hyn në BE nga jashtë bllokut mbart një kosto karboni të lidhur me çmimin e emetimeve të BE-së. Vlerat standarde të emetimeve për vendet janë metoda e zakonshme për energjinë elektrike: energjia nga një vend që mbështetet te qymyri tarifohet sikur të ishte prodhuar nga qymyri, përveç rasteve kur blerësi vërteton të kundërtën nën kushte strikte.
Taksa CBAM ka shtuar afërsisht 78 euro për MWh në eksportet e energjisë elektrike të Serbisë drejt BE-së, të cilat praktikisht kanë ndaluar. Në tremujorin e parë të vitit 2026, kostoja mbi eksportet e energjisë elektrike të Malit të Zi ishte rreth 74 euro për MWh, krahasuar me zero për Shqipërinë, e cila mbështetet kryesisht te hidrocentralet. Tregtia e planifikuar e energjisë elektrike midis Ballkanit Perëndimor dhe BE-së ra me gati 18% në nëntë muajt e parë të vitit 2026, pasi energjia u ridrejtua brenda rajonit dhe drejt Ukrainës, ndërsa bursat lokale shënuan rritje të vëllimit të tregtimit.
Parket e erës kanë praktikisht zero emetime direkte, ndaj blerësit që janë në gjendje të verifikojnë emetimet reale mund të shmangin një tarifë të bazuar në flotën e termocentraleve me qymyr të një vendi tjetër. Ndryshimet e propozuara të CBAM-it do t’i bazonin vlerat e parazgjedhura në miksin e plotë të prodhimit të çdo vendi dhe do të pranonin kontratat e ndërmjetësuara përmes tregtarëve, nëse zinxhiri nga prodhuesi te importuesi mund të verifikohet. Kjo kërkon matje të certifikuara, kontrata dhe të dhëna të dërgesave të përputhura orë pas ore, me një verifikues të pavarur që mund të vërtetojë pretendimet.
Dokumentacioni përcakton mundësinë e financimit bankar
Standardet e bankave të zhvillimit janë bërë pikë referimi për huadhënësit komercialë në projektet madhore rajonale të erës. Huadhënësit vlerësojnë nëse të ardhurat janë të financueshme përmes një premiumi të mbështetur nga ankandi, një kontrate afatgjatë ose një rasti tregtar të besueshëm. Ata presin që vlerësimet e rendimentit të përdorin të paktën një vit matje në vend dhe një vlerësim të dytë të pavarur, si dhe kontrollojnë nëse toka, lejet dhe lidhjet me rrjetin janë të siguruara dhe në përputhje me planimetrinë përfundimtare.
Kontratat e furnizimit dhe shërbimit duhet të shpërndajnë rrezikun në mënyrë adekuate. Parimet e Ekuatorit zbatohen për financimin e projekteve prej 10 milionë dollarësh ose më shumë dhe bëhen detyrime ligjore kur përfshihen në një marrëveshje kredie. Huadhënësit mund të kërkojnë gjithashtu baza të dhënash për biodiversitetin, monitorim të shpendëve dhe lakuriqëve të natës, blerje të tokës sipas standardeve ndërkombëtare, një mekanizëm funksional për trajtimin e ankesave dhe një plan veprimi me përgjegjës, buxhete dhe afate të caktuara, përtej legjislacionit kombëtar mjedisor.
Projektet mund të vonohen nga dëshmitë e vonuara, jo të plota ose jokonsistente. Lejet mund të mos përputhen më me një planimetri të ndryshuar të turbinave, dhe operatorët e rrjetit mund të refuzojnë modelet e simulimit ose cilësimet e pacerifikuara të qëndrueshmërisë ndaj defekteve. Mangësi të tjera përfshijnë dallimet midis vlerësimeve kombëtare të ndikimit dhe standardeve të huadhënësve, certifikatat për një model të ngjashëm në vend të pajisjes ekzakte, si dhe studimet e rendimentit që nuk kalojnë shqyrtimin e huadhënësit për sa i përket kufizimeve të prodhimit dhe humbjeve nga turbulencat.
Prodhuesit evropianë dhe kinezë të turbinave mund të jenë të dy të pranueshëm për financim bankar; huadhënësit përqendrohen te pajtueshmëria e dokumentuar dhe jo te origjina e pajisjeve. Dëshmitë mund të përfshijnë një certifikatë të tipit për modelin ekzakt, një krahasim pikë për pikë të standardeve kineze dhe evropiane, kulla dhe themele të projektuara sipas Eurokodeve dhe të certifikuara nga një inxhinier i licencuar lokalisht, si dhe kontrolle të cilësisë në fabrikë.
Kërkesat për kyçje në rrjet e tejkalojnë kapacitetin aktual të transmetimit në të gjithë rajonin, ndërkohë që përforcimet e rrjetit po përparojnë më ngadalë se sa ishte planifikuar. Në shumë zona, qasja në rrjet është bërë më e kufizuar se sa vetë energjia e erës, ndaj rreziku i kufizimit të prodhimit duhet të reflektohet në modelet e përfitimit dhe në kontratat e energjisë, pasi çmimet negative dhe kufizimet e detyruara të prodhimit janë tashmë një realitet.
Një inxhinier i pavarur (Owner’s Engineer) mund të ndihmojë në plotësimin e boshllëqeve të informacionit. Për një park të erës ilustrues prej 100 MW që prodhon rreth 263 GWh në vit, një dosje e pastër e kujdesit të duhur (due diligence), e cila ul marzhin e borxhit prej 100 milionë eurosh me një çerek pikë përqindjeje, do të kursente rreth 250,000 euro në vit. Përfitimi i 5 deri në 10 euro për MWh nga vlera e CBAM për blerësit që lidhen me eksportin mund të shtojë 1.3 deri në 2.6 milionë euro në vit; gjithashtu, riparimi i defekteve përpara skadimit të garancive dhe sigurimi i një refinancimi më të lirë pas dy vitesh prodhimi të dëshmuar mund të ofrojnë vlerë të mëtejshme. Perspektiva deri në vitin 2030 është që ndërtimi të përshpejtohet në mënyrë selektive, duke u përqendruar në projekte me qasje të siguruar në rrjet dhe me dëshmi të besueshme për bankat.
Burimi: SEE Energy News

