UASHINGTON— Administrata Trump po kërkon 50 miliardë dollarë për të modernizuar sistemin e vjetëruar të kontrollit të trafikut ajror në Shtetet e Bashkuara, pas një dështimi të komunikimit në shkallë vendi që detyroi Administratën Federale të Aviacionit (FAA) të ndalonte nisjet e fluturimeve në të gjithë vendin më 13 nëntor 2026. Ndërprerja preku mijëra fluturime dhe nxori në pah rreziqet që lidhen me teknologjinë e vjetëruar që përdoret për menaxhimin e hapësirës ajrore amerikane.
Sekretari i Transportit, Sean Duffy, e rriti kërkesën për financim të administratës gjatë një konference për shtyp të premten, duke argumentuar se vendi ka nevojë për një modernizim të plotë të infrastrukturës së kontrollit të trafikut ajror. Njoftimi pasoi një kërkesë të mëparshme për financim prej 30,1 miliardë dollarësh të paraqitur nga Duffy dhe drejtori i buxhetit të Shtëpisë së Bardhë, Russell Vought, e cila përfshinte përmirësime në aeroporte, kulla kontrolli dhe teknologjinë e menaxhimit të trafikut ajror.
Ndërprerja e fluturimeve në mbarë Amerikën
FAA urdhëroi ndalimin e fluturimeve në të gjithë vendin pasi problemet e komunikimit prekën disa Qendra të Kontrollit të Trafikut Ajror, përgjegjëse për menaxhimin e avionëve midis aeroporteve.
Ndërprerja filloi të premten pasdite, duke detyruar linjat ajrore të pezullonin nisjet ndërkohë që teknikët hetonin problemet teknike.
Më shumë se 3 500 avionë ishin në fluturim mbi Shtetet e Bashkuara kur zyrtarët vendosën të ndalonin nisjet. Ndalimi i fluturimeve mbeti në fuqi për disa orë, duke lënë mijëra pasagjerë të bllokuar dhe duke shkaktuar çrregullime të përhapura në operacionet e linjave ajrore.
Zyrtarët e transportit më vonë ia atribuuan problemin paqëndrueshmërisë së çelësave dhe ruterëve të vjetëruar brenda rrjetit të komunikimit të trashëguar të FAA-së. Pajisjet pësuan mbingarkesë të të dhënave, duke rezultuar në informacion inkonzistent të radarit dhe probleme në komunikimin me avionët.
FAA përfundimisht rivendosi operacionet dhe hoqi kufizimet. Megjithatë, linjat ajrore vazhduan të përballeshin me vonesa dhe anulime ndërsa punonin për të ripozicionuar avionët, për të menaxhuar oraret e ekuipazhit dhe për të përballuar fluksin e pasagjerëve të mbetur pas.
Plani i modernizimit prej 50 miliardë dollarësh
Duffy e përshkroi incidentin si një emergjencë dhe i bëri thirrje Kongresit të sigurojë fonde shtesë për të zëvendësuar infrastrukturën e vjetëruar të kontrollit të trafikut ajror të vendit. Ai argumentoi se FAA ka nevojë për një ndryshim të plotë teknologjik në vend që të vazhdojë të përmirësojë komponentët individualë.
Propozimi i mëparshëm i administratës prej 30,1 miliardë dollarësh përfshinte 10,1 miliardë dollarë për modernizimin e kontrollit të trafikut ajror, 2 miliardë dollarë për përmirësimin ose zëvendësimin e kullave të kontrollit dhe 18 miliardë dollarë për projekte të infrastrukturës së aeroporteve.
Alokimi për kontrollin e trafikut ajror përfshin 7,2 miliardë dollarë për një platformë të përbashkët automatizimi dhe stacione pune për kontrollorët, krahas 2 miliardë dollarëve për teknologjinë cloud.
Financimi për aeroportet përfshin gjithashtu 10 miliardë dollarë për modernizimin ose zëvendësimin e terminaleve të pasagjerëve të amortizuara. Linjat kryesore ajrore, duke përfshirë American Airlines (AA), Delta Air Lines (DL), United Airlines (UA) dhe Southwest Airlines (WN), kanë shprehur mbështetjen e tyre për investimin e propozuar.
Kongresi kishte miratuar tashmë 12.5 miliardë dollarë për një periudhë pesëvjeçare në korrik të vitit 2025 për përmirësimin e kontrollit të trafikut ajror dhe rekrutimin e kontrollorëve shtesë. Ai paketë përfshinte gjithashtu 1.9 miliardë dollarë për zëvendësimin e qendrave të vjetruara të kontrollit të fluturimeve në itinerar.
Programi i Modernizimit të Teknologjisë së Vjetruar të FAA-së
Ndërprerja e fundit ka ringjallur shqetësimet mbi besueshmërinë e teknologjisë që mbështet sistemin kombëtar të hapësirës ajrore të Shteteve të Bashkuara.
FAA vazhdon të varet nga kompjuterë dekadash të vjetër dhe pajisje komunikimi të amortizuara, ku disa objekte ende përdorin disketa për të transferuar informacione kritike operacionale.
Agjencia njoftoi më parë planet për të eliminuar teknologjinë e disketave në më shumë se 400 objekte të kontrollit të trafikut ajror deri në fund të vitit 2028.
Ndërkohë, Duffy dhe Vought raportuan se 68% e rrjetit të vjetër të telekomunikacionit me bakër të FAA-së ishte zëvendësuar tashmë me infrastrukturë me fibër optike me shpejtësi të lartë, raportoi The Telegraph.
Çrregullimet e fundit kanë nxjerrë në pah gjithashtu dobësitë në sistem. Në shtator të vitit 2026, një defekt në qarkun elektrik në një objekt të kontrollit të trafikut ajror në Filadelfia dhe këputja aksidentale e një kablloje me fibër optike në Nju Xhersi shkaktuan ndërprerjen e mijëra fluturimeve në të gjithë rajonin e Verilindjes.
Përplasja në ajër e janarit 2025 pranë Aeroportit Kombëtar Ronald Reagan në Uashington (DCA), e cila shkaktoi vdekjen e 67 personave, gjithashtu intensifikoi shqyrtimin e sigurisë së aviacionit dhe menaxhimit të trafikut ajror.
Administrata Trump po i bën thirrje Kongresit që të miratojë financime shtesë përpara fundit të vitit. Me demokratët që pritet të marrin kontrollin e Kongresit në janar, administrata përballet me presion për të siguruar mbështetje për programin e saj të propozuar të modernizimit.
Burimi: Aviation A2Z

