Narges Mohammadi, fituese e Çmimit Nobel për Paqe për vitin 2023, ka shkruar një libër kujtimesh që kronikon luftën e saj për liri, demokraci dhe të drejtat e njeriut në Iran. Libri, me titull “Një grua nuk ndalet kurrë së luftuari — Lufta ime për liri, demokraci dhe të drejtat e njeriut në Iran”, është shkruar në burg dhe është nxjerrë jashtë në fragmente nga të burgosur të tjerë dhe vizitorë, të cilët rrezikuan sigurinë e tyre.
Mohammadi, e cila ka lindur më 21 prill 1972 në Zanjan të Iranit, u bë politikisht aktive gjatë studimeve për fizikë në Universitetin Imam Khomeini në Qazvin në vitet 1990. Ajo organizoi grupe të përziera gjinore të përkushtuara ndaj alpinizmit, një nismë e diskutueshme në atë kohë, dhe ndihmoi në themelimin e një organizate të pavarur studentore. Aktivitetet e saj çuan në ngacmime dhe arrestime të përsëritura nga autoritetet.
Mohammadi e filloi karrierën e saj si gazetare në vitin 1996, duke shkruar për lëvizjet studentore dhe ato të grave në Iran. Ndërsa profili i saj publik u rrit, ajo u përfshi gjithnjë e më shumë në shoqërinë civile dhe komunitetin e të drejtave të njeriut në Iran. Ajo punoi me disa nga organizatat më të shquara të të drejtave të njeriut në Iran dhe u bë një figurë udhëheqëse në Qendrën e Mbrojtësve të të Drejtave të Njeriut, e themeluar nga fituesja e Çmimit Nobel për Paqe në vitin 2003, Shirin Ebadi.
Libri i kujtimeve të Mohammadit rrëfen momente kyçe të jetës së saj, duke përfshirë fëmijërinë dhe rininë, si dhe mënyrën se si ajo filloi të ndërmarrë veprime kundër diskriminimit gjinor, shtypjes politike, dënimit me vdekje dhe shkeljeve të të drejtave të njeriut. Ajo gjithashtu detajon trajtimin brutal që përjetoi në burg, me marrje në pyetje të vazhdueshme, rrahje dhe mohim të kujdesit mjekësor.
Një nga fokuset kryesore të aktivizmit të saj është denoncimi i efekteve psikologjike të izolimit, të cilat ajo i kishte dokumentuar më parë me të burgosura të tjera në librin dhe projektin e saj dokumentar “Tortura e bardhë”. Mohammadi shkruan se izolimi është krijuar për t’ia hequr personit të burgosur identitetin dhe njerëzillëkun, duke e lënë atë pa shenja të dukshme të traumës.
Aktivizmi i Mohammadit për të drejtat e njeriut ka pasur një kosto të madhe personale. Ajo është dënuar me një total prej më shumë se 44 vitesh burg dhe 154 goditje me kamxhik. Për më shumë se një dekadë, ajo ka qenë e ndarë nga fëmijët e saj binjakë, të cilët tani janë 19 vjeç dhe jetojnë në mërgim në Francë për sigurinë e tyre.
Njohja ndërkombëtare e punës së saj kulmoi në tetor të vitit 2023, kur ajo u nderua me Çmimin Nobel për Paqe për “luftën e saj kundër shtypjes së grave në Iran dhe luftën e saj për të promovuar të drejtat e njeriut dhe lirinë për të gjithë”. Megjithatë, autoritetet iraniane vazhduan të ngrinin çështje të reja ligjore kundër saj, të kufizonin komunikimet e saj dhe të intensifikonin presionin ndaj saj nga burgu.
Pas marrjes së çmimit Nobel, Mohammadi u bë shënjestër e një fushate sistematike shpifjesh, duke përfshirë denigrimin në shkallë të gjerë, ngacmimet me bazë gjinore dhe kërcënimet eksplicite me vdekje. Teoricienët e konspiracionit madje filluan të pretendonin se ajo mund të jetë duke punuar për regjimin, sipas Mariam Claren, zëdhënëse e Fondacionit Narges Mohammadi në Gjermani.
Pavarësisht sfidave me të cilat përballet, Mohammadi vazhdon aktivizmin e saj. Profili i saj ndërkombëtar i ndihmon gjithashtu mbështetësit e saj që të vazhdojnë ta mbajnë çështjen e të drejtave të njeriut në Iran në qendër të vëmendjes publike, thotë Claren. “Është jashtëzakonisht e rëndësishme që, përkrah figurës së Narges Mohammadi-t, fokusi të mbetet vazhdimisht edhe te lufta e popullit në Iran për liri, dinjitet dhe të drejta themelore — për të drejtën për të kënduar dhe për të vallëzuar.”
