Bashkimi Evropian ra dakord t’u sigurojë prodhuesve me konsum të lartë energjie rreth 121 milionë leje shtesë falas për emetimet e karbonit për periudhën 2026–2030, me një vlerë prej rreth 10 miliardë eurosh. Negociatorët e Parlamentit Evropian dhe shteteve anëtare të BE-së arritën marrëveshjen paraprake vonë të enjten, më 12 nëntor, duke tejkaluar propozimin fillestar të Komisionit Evropian prej rreth 88 milionë lejesh.
Lejet zbatohen për instalimet që mbulohen nga standardet e Sistemit të BE-së për Tregtimin e Emetimeve (ETS) për nxehtësinë dhe karburantin, duke përfshirë industrinë kimike, atë të celulozës dhe letrës, përpunimin e ushqimit dhe qeramikën. Këto instalime përbëjnë rreth një të katërtën e të gjitha alokimeve falas, ndërsa 5 milionë leje të tjera janë rezervuar për mbështetje të synuar për sektorët më të ekspozuar ndaj rrjedhjes së karbonit.
Çmimet referencë të karbonit në BE u kthyen mbi 90 euro për ton më 12–13 nëntor, duke iu afruar nivelit më të lartë të vitit të vendosur në fillim të nëntorit. Tregjet më të qëndrueshme të aksioneve dhe parashikimet për mot më të ftohtë, që tregonin për një prodhim më të lartë të energjisë nga lëndët djegëse fosile, ndihmuan në mbështetjen e çmimeve. Fondet e investimeve kishin rifilluar ndërtimin e pozicioneve “long” në lejet e karbonit të BE-së dhe çmimet u rritën për tri seanca radhazi deri të mërkurën.
Lejet e karbonit në BE ishin dukshëm mbi nivelin prej 82,32 euro për ton, të cilin Komisioni Evropian e vendosi për certifikatat e tremujorit të tretë në kuadër të Mekanizmit të Korrigjimit të Karbonit në Kufi (CBAM).
Kontratat e së ardhmes për gazin në tregun holandez TTF për muajin në vijim ranë me rreth 2,6% të premten, duke u afruar në 90 euro për megavat-orë, duke i dhënë fund një rritjeje tre-ditore, por duke e mbyllur javën ende me një rritje prej më shumë se 6%. Çmimet kishin arritur një nivel më të lartë dy-javor mbi 94 euro për megavat-orë në fillim të javës.
Ndërprerjet e paplanifikuara në Norvegji, parashikimet për mot më të ftohtë dhe sulmet e vazhdueshme ndaj cisternave përreth ngushticës së Hormuzit ndihmuan në mbajtjen e një premiumi rreziku në çmimet e gazit. Rezervat e gazit në BE ishin rreth 71% të mbushura në prag të kulmit të dimrit.
Prodhimi i energjisë nga era dhe bërthamat bërthamore lehtëson çmimet rajonale të energjisë
Prodhimi gjerman i energjisë nga era në tokë dhe në det u rrit nga rreth 6 GW në gati 20 GW të enjten. Çmimi i energjisë elektrike në tregun e ditës në avancë në Gjermani ra me rreth 118 euro, duke zbritur në pak më pak se 200 euro/MWh ndërsa prodhimi u rrit. Vetëm pak ditë më parë, gjatë një periudhe me mot të qetë dhe me vranësira, disa çmime orare të mbrëmjes në Evropën veriperëndimore kishin tejkaluar 600 euro/MWh.
Për dërgesat e së premtes, çmimi në bursën hungareze HUPX ra me 31% në 200,40 euro/MWh, çmimi në bursën rumune OPCOM ra me 32,5% në 199,32 euro/MWh dhe çmimi në bursën bullgare IBEX u ul me 33% në 193,84 euro/MWh. Çmimi në bursën serbe SEEPEX ra me 32,8% në 191,68 euro/MWh, ndërsa në bursën kroate CROPEX zbriti në 203,36 euro/MWh dhe në atë sllovene BSP në 205,12 euro/MWh.
HEnEx i Greqisë mbeti tregu me çmim më të ulët në rajon, me 144,83 €/MWh për dërgesat e së premtes. Vetëm të martën, çmimet e energjisë elektrike në Rumani dhe Bullgari kishin kaluar mbi 400 €/MWh. Prodhimi më i lartë nga burimet e rinovueshme ndikoi në pjesën më të madhe të rënies së çmimeve në rajon, ndërsa kontribuoi edhe prodhimi nga energjia bërthamore.
Prodhuesi shtetëror rumun i energjisë bërthamore, Nuclearelectrica, e riktheu në rrjet Njësinë 2 të Cernavodës, ndërsa Njësia 1 pritej të ndiqte të njëjtin proces. Prodhimi mesatar bërthamor i Rumanisë u dyfishua pas rikthimit në punë të Njësisë 2, duke reduktuar importet neto të vendit.
Hungaria importoi mesatarisht mbi 2 GW energji elektrike, duke ilustruar varësinë e tregut që përcakton çmimet në rajon nga vendet fqinje. Serbia mbuloi rreth 26% të kërkesës së saj për energji elektrike në tetor përmes importeve, tha eksperti i energjisë Željko Marković, duke vlerësuar koston përkatëse në 8 deri në 9 milionë euro në ditë.
Operatori i rrjetit grek IPTO parashikoi që kablli i energjisë elektrike Greqi-Itali të mbetet jashtë funksionit deri më 15 nëntor. Mali i Zi kaloi nga një premium çmimi në një zbritje prej gati 40 €/MWh krahasuar me Italinë veriore, duke ndryshuar ekonominë e eksportit për tregtarët. Energjia elektrike e dërguar në Bashkimin Evropian mbart gjithashtu një detyrim CBAM për çdo megavat-orë të eksportuar.
Mbështetja për industrinë dhe masat kufitare të karbonit
Bullgaria prezantoi një paketë mbështetëse prej 2 miliardë eurosh, e përqendruar në lehtësimin e kostove të energjisë elektrike për industrinë. Furnizuesi shtetëror i gazit, Bulgargaz, propozoi një rritje prej 14,4% të çmimit të gazit për muajin dhjetor.
Shoqata e distributorëve të çelikut në Itali, Assofermet, i kërkoi Komisionit Evropian të rrisë pragun “de minimis” të CBAM nga 50 në 500 tonë në vit. Importuesit më të vegjël po përballen me kërkesat e pajtueshmërisë përpara blerjeve të para të certifikatave në shkurt të vitit 2027.
Udhëheqësit e Bashkimit Evropian dhe të Mbretërisë së Bashkuar pritet të takohen në Bruksel më 20 nëntor, ku pritet të shpallet një marrëveshje për lidhjen e sistemeve të tyre të tregtimit të emetimeve. Kjo lidhje mund të mundësojë përjashtime të ndërsjella nga taksa kufitare e karbonit e secilës palë. CBAM-i i vetë Mbretërisë së Bashkuar pritet të hyjë në fuqi më 1 janar 2027.
Tregtarët po vëzhgonin nëse prodhimi nga era do të qëndronte i qëndrueshëm, pasi parashikimet e mëparshme tregonin se prodhimi gjerman nga era mund të binte nën 4 GW rreth fundjavës, për shkak të rënies së temperaturave. Përditësimet mbi mirëmbajtjen në Norvegji dhe zhvillimet në diplomacinë e Gjirit po ndiqeshin gjithashtu, pasi secila prej tyre mund të lëvizte çmimet e gazit TTF me disa euro brenda një sesioni.
Blerësit industrialë në Evropën Juglindore po monitoronin rikthimin e plotë të prodhimit bërthamor të Cernavodës dhe restaurimin e lidhjes Greqi-Itali. Importuesit e ekspozuar ndaj CBAM-it po prisnin marrëveshjen e pritshme të lidhjes BE-MB dhe tekstin përfundimtar të kompromisit për alokimet falas, të cilat do të përcaktojnë kostot e tyre të karbonit për pjesën tjetër të dekadës.
Burimi: SEE Energy News
