Li-Fi nuk është një risi. Unë nisa të shkruaj për këtë teknologji më shumë se një dekadë më parë, kur ideja e transmetimit të të dhënave përmes dritës, në vend të valëve të radios, premtonte të transformonte lidhjen pa tel. Por, pavarësisht entuziazmit fillestar, Li-Fi nuk arriti kurrë të bëhej pjesë e përdorimit masiv.
Megjithatë, tani kjo teknologji po gjen një rëndësi të re në një vend të papritur.
Kompania franceze e komunikimeve optike pa tel, Oledcomm, po zhvillon sisteme komunikimi të bazuara në dritë, të dizajnuara për të adresuar cenueshmërinë e komunikimeve konvencionale me radio-frekuencë, veçanërisht në mjediset ushtarake ku lufta elektronike dhe bllokimi i sinjaleve janë gjithnjë e më të pranishme.
Oledcomm është përzgjedhur për “Mission Track” të Akseleratorit të Inovacionit të Mbrojtjes për Atlantikun e Veriut (DIANA) të NATO-s, pas pjesëmarrjes në fazën fillestare të sfidave të programit.
Unë bisedova me Benjamin Azoulay, President dhe CEO i Oledcomm, për të mësuar më shumë.
Li-Fi, shkurtim i Light Fidelity, është një teknologji komunikimi optik pa tel që transmeton të dhëna duke moduluar me shpejtësi dritën, duke përfshirë LED-et infra të kuqe. Një pikë aksesi optik dërgon një sinjal të moduluar te një marrës i dedikuar, duke mundësuar lidhjen pa tel pa pasur nevojën e transmetimit konvencional me radio-frekuencë.
Sinjali është kryesisht i kufizuar në zonën e ndriçuar, gjë që mund të jetë e dobishme në mjedise të ndjeshme. Oledcomm përdor gjithashtu lidhje optike të bazuara në lazer për komunikime në distanca më të gjata, duke përfshirë ato midis automjeteve, dronëve dhe satelitëve.
Mbaj mend se kishte shumë entuziazëm për Li-Fi në vitet 2010, veçanërisht rreth Internetit të Gjërave (IoT), por ajo nuk u zhvillua kurrë vërtet.
Azoulay tha se Oledcomm përjetoi të njëjtën trajektore. Kompania doli nga një laborator universitar në Paris, ku dy profesorë kishin punuar mbi Li-Fi.
“Të gjithë flisnin për të. Ata krijuan shumë pronë intelektuale dhe themeluan Oledcomm për ta sjellë atë në treg. Ëndrra në atë kohë ishte ta sillnim Li-Fi-n në përdorim masiv dhe të zëvendësonim Wi-Fi-n.”
Ndërsa ndriçimi kaloi drejt teknologjisë LED, ambicia ishte që pajisjet e ndriçimit të shndërroheshin në pika aksesi për internetin. “Të gjithë ëndërronin që çdo dritë në Tokë të kishte aftësi komunikimi të dhënash dhe të bëhej një pikë aksesi për internetin.” Por Wi-Fi përparoi me shpejtësi, ndërsa prodhuesit kryesorë të çipeve dhe pajisjeve i dhanë përparësi teknologjive celulare në vend të Li-Fi. Rreth vitit 2020 ose 2021, Azoulay arriti në përfundimin se adoptimi masiv ishte ende vite larg. Diskutimet me Ministrinë franceze të Mbrojtjes ndihmuan në ridrejtimin e fokusit drejt mbrojtjes dhe hapësirës. Lufta elektronike, zbulimi i radio-frekuencave dhe bllokimi i sinjaleve u bënë shqetësime gjithnjë e më të theksuara pas pushtimit rus të Ukrainës në shkallë të gjerë në vitin 2022. Ministria financoi produktin e parë të Oledcomm të nivelit ushtarak.
Në fushën e betejës, komunikimet konvencionale me radio-frekuencë mund t’i ekspozojnë personelin ushtarak dhe pajisjet ndaj zbulimit dhe sulmit. Azoulay shpjegoi:
“Kur transmetoni në radio, sistemet e luftës elektronike të armikut kanë nevojë për pak sekonda për t’ju zbuluar, për t’ju gjetur vendndodhjen dhe ndoshta për t’ju goditur me një dron FPV. Kështu që tani të gjithë po kërkojnë zgjidhje për të vazhduar komunikimin, gjë që është jetike, por pa u zbuluar.”
“Ajo që themi ne në Oledcomm është se drita është radioja e re, sepse ajo ka zero gjurmë elektromagnetike të radio-frekuencës. Është e pazbulueshme. Është plotësisht imune ndaj bllokimit të sinjalit.”
Komunikimi optik shmang emetimet konvencionale të radio-frekuencës, megjithëse performanca e tij varet nga ruajtja e një lidhjeje optike pa pengesa.
Për ta bërë teknologjinë të përshtatshme për përdorim ushtarak, u desh më shumë sesa thjesht ripaketimi i pajisjeve civile. Pajisjet harduerike duhej t’i rezistonin goditjeve, dridhjeve dhe temperaturave ekstreme, ndërsa softueri kishte nevojë për mbrojtje më të fortë të sigurisë.
“Ne zhvilluam një softuer të quajtur LiFi Manager me enkriptim rezistent ndaj kërcënimeve post-kuantike. Tani, me ndihmën e DIANA-s, po aplikojmë për akreditimin ‘NATO Secret’ për produktet tona.”
Përtej mbrojtjes, Li-Fi ka aplikime potenciale në zyra të sigurta, mjedise industriale, arsim, kujdes shëndetësor dhe transport, veçanërisht aty ku emetimet e radio-frekuencës ose kufizimi i sinjalit janë shqetësime kryesore.
Koncepti i Oledcomm është një rrjet që lidh personelin ushtarak, automjetet, dronët dhe qendrat e komandës pa lidhje konvencionale me radio-frekuencë.
“Koncepti ynë është një flluskë taktike. Ne e quajmë një flluskë prej një kilometri, një flluskë taktike plotësisht e heshtur ndaj radio-frekuencave,” tha Azoulay.
“Në ambiente të jashtme përdoren lazerët, ndërsa në ambiente të brendshme përdoret Li-Fi.”
Kompania ka zhvilluar katër produkte të komunikimit optik:
SOLARIS – Qendrat e lëvizshme të komandës: Një sistem Li-Fi për ambiente të brendshme që lidh deri në 32 përdorues në afërsisht dhjetë minuta. Ai përdor lidhjen pikë-shumëpikëshe në strehimoret ushtarake dhe qendrat e lëvizshme të komandës.
CLOVIS – Komunikimi automjet-me-automjet: Një sistem rrjeti rrjetë (mesh) që lidh automjetet ushtarake në distanca deri në një kilometër, me shpejtësi të transmetimit të të dhënave prej 1 Gbps. Azoulay tha se Oledcomm ka siguruar një kontratë me Ushtrinë Franceze, me dorëzimin e planifikuar për në fund të vitit 2026.
LISA – Komunikimi dron-me-automjet: Një sistem komunikimi optik që u mundëson dronëve të veprojnë si stafetë për automjetet ushtarake që operojnë në mjedise me radio-bllokim ose nën kërkesat e heshtjes radiofonike. Droni mund të pozicionohet afërsisht 300 metra deri në një kilometër mbi automjet.
LUCI – Komunikimi satelit-satelit: Një sistem komunikimi me lazer i projektuar për të ruajtur lidhjet midis satelitëve që lëvizin me shpejtësi, me shpejtësi të deklaruara të transmetimit deri në 400 Gbps në distanca deri në 8,000 kilometra.
“Me këto katër produkte, ne mund ta përmbushim premtimin që gjithmonë e quajmë ‘nga orbita te ushtari, gjithçka në dritë’”, tha Azoulay.
Oledcomm e ka vendosur teknologjinë e saj në dy brigada dhe një divizion të Ushtrisë Franceze, sipas Azoulay. Ajo gjithashtu ka kryer testime me Ministrinë e Mbrojtjes së Mbretërisë së Bashkuar, të mbështetura nga pjesëmarrja e saj në përshpejtuesin e NATO DIANA në Mbretërinë e Bashkuar.
Një mësim i rëndësishëm ka qenë se dobia praktike për ushtarët ka më shumë rëndësi sesa vetë teknologjia. Komunikimi optik kërkon vijëpamje të drejtpërdrejtë, gjë që mund të jetë sfiduese në mjedise lëvizëse.
“Nëse ka një pengesë midis emetuesit dhe marrësit, ju nuk e shihni njëri-tjetrin dhe nuk mund të komunikoni më”, shpjegoi Azoulay.
Gjatë dislokimeve me Brigadën e 7-të të Blinduar të Francës, personeli ndryshoi vendosjen e tendave dhe tavolinave brenda qendrave të komandës lëvizëse për të ruajtur lidhjen optike. Oledcomm përdor gjithashtu sisteme të orientimit, akvizicionit dhe gjurmimit për të ruajtur lidhjet midis automjeteve, dronëve dhe satelitëve në lëvizje.
Kompania i ka rishikuar produktet e saj tri ose katër herë si përgjigje ndaj reagimeve nga terreni.
“Pra, ky mësim nga terreni është absolutisht kritik për suksesin.”
Modeli i biznesit i Oledcomm ndërthur shitjet e pajisjeve me kontrata vjetore shërbimi që mbulojnë sigurinë kibernetike, përditësimet e softuerit, mirëmbajtjen dhe trajnimin. Në varësi të kërkesave të klientit, kompania mund të sigurojë zëvendësimin një-për-një të pajisjeve me defekt, në disa raste brenda 48 orëve. Ajo gjithashtu ofron trajnim vjetor për të marrë parasysh ndërrimin e personelit brenda ministrive të mbrojtjes, ku stafi zakonisht rrotullohet çdo tre vjet.
Siguria kibernetike dhe softueri i enkriptimit përditësohen çdo vit.
Azoulay e sheh akreditimin si një pengesë të konsiderueshme për hyrjen e konkurrentëve. Mund të duhen vite pas zhvillimit të një produkti për të siguruar miratimet e kërkuara për dislokim në mbrojtje. Oledcomm po kërkon gjithashtu partneritete me kontraktorë të vendosur të mbrojtjes për të integruar teknologjinë e saj në automjete dhe dronë ekzistues, në vend që të zhvillojë vetë platforma të plota ushtarake.
“Është më mirë të kesh dikë që e ka tashmë kontratën, që e ka tashmë produktin, automjetin ose dronin, dhe ne mund t’i shtojmë inteligjencë duke integruar Li-Fi”, shpjegoi Azoulay.
“Kjo është qasja jonë, e cila mendoj se është më e arsyeshme sesa përpjekja për të shitur një zgjidhje të plotë direkt. Për një kompani të vogël, kjo është jashtëzakonisht e ndërlikuar.”
Oledcomm synon të dyfishojë qarkullimin e saj në vitin 2026 dhe sërish në vitin 2027, me një objektiv afatgjatë për të arritur 15 milionë euro të ardhura vjetore deri në vitin 2030.
“Ne jemi ende të vegjël. Po flasim për disa milionë, por fillimisht po shkojmë drejt një qarkullimi prej 10 milionë eurosh. Qëllimi im është që në vitin 2030 të jemi një kompani me vlerë 15 milionë euro,” tha Azoulay.
Ai sheh dinamika të ndryshme rritjeje në sektorin e mbrojtjes dhe atë të hapësirës. Në hapësirë, kufizimi kryesor i komunikimeve me radio-frekuencë është gjerësia e brezit, me një kërkesë në rritje nga konstelacionet e satelitëve, aplikacionet e inteligjencës artificiale dhe qendrat e propozuara të të dhënave në hapësirë.
“Me lazerët – dhe nuk bëhet fjalë saktësisht për Li-Fi, por për lazerë, për dritë – ne jemi në gjendje të arrijmë 400 gigabit për sekondë, apo lidhje me shpejtësi terabit për sekondë.
Në hapësirë, kërkesa është e jashtëzakonshme. Ajo po shpërthen tani.”
Azoulay vuri në dukje konstelacionin satelitor IRIS² të Evropës, për të cilin tha se do të përbëhet nga 330 satelitë, secili i pajisur me tre terminale komunikimi me lazer, çka përfaqëson kontrata potenciale me vlerë nga 150 milionë deri në 200 milionë euro vetëm për terminalet.
Ai vlerëson se tregu i komunikimeve me lazer në hapësirë do të arrijë në 9 miliardë euro deri në vitin 2032, ku rreth 30 për qind mund të jetë e aksesueshme për furnitorët më të vegjël, ndërkohë që operatorët kryesorë të satelitëve zhvillojnë terminalet e tyre.
Mbrojtja paraqet një sfidë tjetër, me cikle më të gjata prokurimi të diktuara nga testimet operacionale dhe akreditimi i sigurisë.
“Të duhen të paktën dy deri në tre vjet për të hyrë në një aplikacion të ri të mbrojtjes për shkak të akreditimit dhe testimit. Askush nuk do ta blejë atë pa e testuar më parë në një ushtrim operacional.”
Ushtrimet ushtarake që përfshijnë brigada ose divizione, raportet në terren dhe akreditimi mund të kërkohen të gjitha përpara se të merren vendimet për prokurim.
“Pra, koha për të hyrë në treg me Li-Fi është mjaft e gjatë, ndoshta më e gjatë se në hapësirë.”
Oledcomm po synon zgjerimin në Mbretërinë e Bashkuar, Gjermani dhe SHBA. Ajo tashmë ka një degë të vogël në SHBA dhe ka filluar të rrisë investimet atje.
Azoulay vlerësoi mbështetjen që Oledcomm mori përmes programit përshpejtues DIANA të NATO-s, veçanërisht nga ekipi me bazë në Mbretërinë e Bashkuar, i cili e ndihmoi kompaninë të shfrytëzojë mundësitë dhe të përgatisë prezantimet.
“Pika kryesore është se kishim një ekip që i trajtonte vërtet novatorët si yje, duke bërë gjithçka që mundeshin për të na hapur dyer dhe për të na ndihmuar të shkëlqejmë në prezantimet tona.”
Stafi ishte shumë i angazhuar, duke kontaktuar pjesëmarrësit madje edhe gjatë fundjavave për të kontrolluar përgatitjet e tyre për demonstrime dhe ngjarje.
Burimi: Tech.eu

