Në Shqipëri, rregullat e propozuara do të vendosin kërkesa të reja për miratimin e transferimeve të aseteve të energjisë elektrike, blerjeve të kompanive dhe përdorimit të aksioneve dhe infrastrukturës si garanci për kredi. Ky kuadër mund të ndryshojë mënyrën se si bankat dhe investitorët strukturë transaksionet që përfshijnë bizneset e licencuara në sektorin e energjisë. Autoriteti Rregullator i Energjisë (ERE) publikoi dy draft-rregullatore më 29 tetor, duke ndjekur ndryshimet e prezantuara nga Ligji i Sektorit të Energjisë nr. 59/2026.
Propozimet mbulojnë prodhimin, transmetimin, shpërndarjen dhe ruajtjen e energjisë elektrike, si dhe infrastrukturën e karikimit të autombujve elektrikë, si dhe ndryshimet në pronësinë ose kontrollin e kompanive të licencuara. Ato trajtojnë kushtet në të cilat kreditorët mund të marrin garanci mbi asetet e energjisë elektrike, të ushtrojnë garancitë dhe të marrin kontrollin e projekteve që kanë probleme financiare. Bankat e financimit të projekteve, fondet e infrastrukturës dhe investitorët e blerjeve mund të përballen me kërkesa më të qarta në marrëveshjet e financimit, transaksionet e aksioneve dhe procedurat e zbatimit të borxhit.
Masat janë ende draft dhe janë në konsultim, dhe dispozitat e tyre përfundimtare nuk janë miratuar. Një draft përcakton procedurat për të marrë miratimin e ERE para transferimit të aseteve që përdoren në aktivitete të licencuara të energjisë elektrike. Ai mbulon shitjet, qiratë, hipotekat, garancitë dhe marrëveshjet e tjera që ndikojnë në pronësinë, zotërimin, përdorimin ose kontrollin ekonomik të infrastrukturës relevante.
Ndarja e transaksioneve sipas vlerës së aseteve
Drafti e ndanë transaksionet që kërkojnë autorizim paraprak nga transferimet me vlerë më të ulët, të cilat mund të kualifikohen për përjashtime. Transferimet që përfshijnë asete me vlerë deri në 150 milionë lekë shqiptare, rreth 1.65 milion euro, nuk do të kërkonin miratimin paraprak të ERE, nëse plotësohen kushtet e caktuara. Këto përfshijnë respektimin e vazhdueshëm të licencës së energjisë dhe mungesën e rrezikut për vazhdimësinë e shërbimit ose sigurinë e furnizimit.
Një prag i veçantë aplikohet për instalimet hidroelektrike me kapacitet të instaluar nën 5 MW. Do të kërhej miratim paraprak për transaksionet që përfshijnë këto impianti mbi 50 milionë lekë, rreth 550,000 euro. ERE mund të vlerësojë transaksionet e lidhura së bashku, duke parandaluar investitorët të ndajnë transferimet në marrëveshje më të vogla për të shmangur rishikimin rregullator.
Mekanizmi i përjashtimit mund të lehtësojë transaksionet komerciale rutinë, duke ruajtur në të njëjtën kohë mbikëqyrjen e transferimeve që mund të ndikojnë në operacionet e infrastrukturës së energjisë elektrike. Ai nuk do të heqë qafe detyrimet kontraktuale ose ligjore të tjera. Lejet, miratimet e koncesioneve dhe kërkesat e tjera rregullatore mund të vazhdojnë të aplikohen.
Garancitë e aksioneve dhe zbatimi nga kreditorët
Drafti i dytë i rregullores prek ndryshimet në statusin ligjor dhe kontrollin e aksionerëve, si dhe përdorimin e pjesëve të aksioneve si garanci. Ai është veçanërisht i rëndësishëm për marrëveshjet e financimit të projekteve, ku kreditorët marrin garanci mbi aksionet e kompanisë që posedon licencë për prodhimin e energjisë elektrike. Disa marrëveshje lejojnë bankave të ushtrojnë të drejtat kontraktuale nëse borxhëruesi nuk plotëson detyrimet, por zbatimi i këtyre të drejtave mund të transferojë edhe kontrollin e kompanisë me licencë tek një kreditor ose një investitor tjetër.
ERE (Autoriteti Rregullator i Energjisë) do të shqyrtojë nëse krijimi ose zbatimi i një garancie mund të rezultojë në një ndryshim të kontrollit që kërkon aprovimin rregullator. Bankat dhe borxhëruesit do të duhet të deklarojnë detyrimin e siguruar, termet relevante kontraktuale, kushtet e zbatimit dhe pasojat e mundshme për pronësinë dhe operacionet e kompanisë. Kandidatët gjithashtu mund të duhet të tregojnë se si do të vazhdonte aktiviteti i licencuar nëse garancia do të zbatohej.
Drafti i rregullores nuk ndalon përgjithësisht garancitë e aksioneve, financimin e projekteve ose marrëveshjet e tjera të sigurimit. Përkundrazi, ai bën dallimin midis strukturave të financimit që nuk kërkojnë aprovim dhe atyre që mund të çojnë në ndryshime ligjore të rëndësishme në kontroll. Ky dallim është i rëndësishëm për kreditorët që vlerësojnë nëse garancia mund të zbatohet brenda kohës dhe në kushtet e përcaktuara në dokumentet e huamarrjes.
Garancitë që janë ligjërisht të vlefshme, por nuk mund të zbatohen pa autorizimin rregullator, mund të kenë karakteristika komerciale të ndryshme nga garancitë që mund të realizohen menjëherë. Prandaj, rregullat e propozuara përfshijnë aprovimin rregullator në vlerësimet e garancive dhe marrëvesjeve të zbatimit.
Ndryshimet e pronësisë dhe afatet e acquisicionit
Drafti i rregullores për pronësinë dhe kontrollin parashikon një periudhë rishikimi prej 30 ditësh pune, pasi të jetë paraqitur dokumentacioni i plotë, me kushtin e dispozitave ligjore të zbatueshme për pezullime ose zgjerime. Kandidatët duhet të identifikojnë strukturat aktuale dhe të propozuara të pronësisë, duke përfshirë aksionerët e drejtë dhe të indirektë, si dhe personat e kontrollit përfundimtar. ERE gjithashtu mund të vlerësojë kapacitetin financiar dhe organizativ të një aksioneri të ri të propozuar për kontroll.
Transferimet e aksioneve, riorganizimet e kompanive dhe ndryshimet që përfshijnë investitorët e kontrollit do të kërkojnë në mënyrë të rëndësishme vëmendje të shtuar ndaj dokumentacionit rregullator. Për investitorët e acquisicionit, ky proces mund të ndikojë në afatet e transaksioneve, dhe marrëveshjet e blerjes mund të duhet të kushtësojnë përfundimin në aprovimin e ERE. Marrëveshjet e financimit gjithashtu mund të përfshijnë dispozita për bashkëoperimin rregullator, ndryshimet e lejuara në pronësi dhe pasojat e aprovimit të vonuar.
Këto konsiderata janë veçanërisht të rëndësishme për marrëveshjet që përfshijnë shumë kompani holding, mjete financimi ndërkombëtarë ose disa klasa investitorësh. Struktura të tilla janë të zakonshme në investimet në infrastrukturë, por mund të e bëjnë më të vështirë identifikimin e kontrollit përfundimtar.
Financimi dhe asetet elektrike në kushtet e vështirësive financiare
Marrëveshjet e sigurimit bëhen veçanërisht të rëndësishme kur një projekt elektrik përkon me vështirësi financiare. Pas një shkeljeje nga ana e huamarrës, kreditorët mund të kërkojnë kontrollin e kompanisë së projektit, të transferojnë asetet e saj ose të organizojnë një shitje për një investitor tjetër. Vlera financiare e sigurimit varet pjesërisht nga sa shpejt dhe sa efektive mund të zbatohet.
Miratimi rregullator mund të mbrojë sigurinë e sistemit dhe vazhdimin e aktiviteteve me licencë, ndërkohë që ndikon edhe në kohën e një riorganizimi. Sipas rregullave të propozuara në Shqipëri, transaksionet relevante duhet të tregojnë se detyrimet e shërbimit elektrik dhe kërkesat e licencimit do të vazhdojnë të plotëzohen. Prandaj, bankat do të nevojtë të vlerësojnë zbatueshmërinë e garancisë së bashku me vazhdimësinë operative.
Këshilltarët teknikë mund të duhet të përcaktojnë nëse pronari ose operatori i ri i propozuar ka burimet për të mirëmbajtur infrastrukturën elektrike në mënyrë të sigurt. Këshilltarët ligjorë do të duhet të përcaktojnë cilat ndryshime kërkojnë miratim dhe si të strukturohet një transaksion në përputhje me rregullat e zbatueshme. Kjo mund të rrisë kërkesën për një vlerësim të integruar ligjor, financiar dhe inxhinierik.
Rëndësia për tregjet e tjera të Evropës Juglindore
Propozimet e Shqipërisë janë relevante për Serbinë, Mal të Zi, Bosnjën dhe Hercegovinën dhe Maqedoninë e Veriut, ku financimi i infrastrukturës energjetike shpesh përdor kompani projektesh me qëllim të veçantë, kredi bankare dhe garanci mbi aksionet e projektit ose asetet. Rregullat e licencimit, koncesionit dhe garancisë ndryshojnë në këto vende, prandaj kuadri i Shqipërisë nuk duhet të konsiderohet si i zbatueshëm drejtëpërdrejtë në vendet e tjera. Megjithatë, pyetjet themelore të financimit janë të ngjajshme.
Bankat duhet të përcaktojnë nëse asetet elektrike mund të shiten, të rifinancohen ose të transferohen pas një shkeljeje, ndërsa investitorët duhet të kuptojnë se si ndryshimet në pronësi ndikojnë në licencat operative dhe miratimet e projektit. Në Mal të Zi, këto çështje mund të jenë veçanërisht të rëndësishme për transaksionet e infrastrukturës që përfshijnë koncesione ose kompani projektesh të financuara ndërkombëtarisht. Në Serbi, ato janë relevante për blerjet e projekteve të energjisë së rinovueshme, rifinancimin dhe paketën e sigurimeve të ofruara për kreditorët.
Shumë mundësi rajonale ekzistojnë për të krijuar procedura më të qarta për ndryshimet e pronësisë, duke respektuar të drejtat e kreditorëve dhe përgjegjësitë operative të licencave. Propozimet e Shqipërisë reflektojnë faktin se infrastruktura elektrike nuk mund të trajtohet gjithmonë si një pasuri tregtare e zakonshme. Një pasuri mund të jetë teknikisht e vlefshme dhe komercialisht e qëndrueshme, por përdorimi i saj si garanci varet nga të drejtat ligjore të lidhura me licencën, marrëveshjet e koncesionit dhe detyrimet operative.
Pronësia dhe garancitë si risqe investimi
Investitorët duhet të marrin parasysh jo vetëm kapacitetin e prodhimit, të hyrat e pritura dhe risqet e ndërtimit, por edhe kushtet që rregullojnë transferimet e pronësisë dhe zbatimin e garancisë. Për kreditorët, çështja kryesore është nëse një interes i zbatueshëm i sigurimit mund të konvertohet në kontroll operativ ose në të hyrat nga shitja përmes një procesi rregullator të paracaktuar. Propozimet e ERE-së synojnë të sqarojnë procedurat dhe të krijojnë përjashtime dhe kërkesa të përcaktuara për rishikim.
Implikimet komerciale përfundimtare do të varen nga rregullat që do të miratohen pas konsultimeve. Qasja e re e Shqipërisë vendos miratimin rregullator, vazgdimin e pronësisë dhe zbatueshmërinë e garancisë në qendër të financimit të infrastrukturës elektrike, çështje që bankat dhe investitorët në të gjithë Evropën Juglindore do të duhet të adresojnë para se të bëjnë investime.
Burimi: SEE Energy News
