Peizazhi global i energjisë po ndryshon shpejt, dhe Shqipëria nuk bën përjashtim. Me rritjen e kërkesës për energji, infrastrukturën e vjetër dhe nevojën për zgjidhje të qëndrueshme, sektori elektrik shqiptar ndodhet në një moment kritik. Por brenda këtij sfide qëndron një mundësi: modernizimi, digjitalizimi dhe investimet në energji të gjelbërta mund ta bëjnë Shqipërinë një lider rajonal në energji të rinovueshme dhe teknologji smart grid.
Gjendja Aktual e Rrjetit Elektrik Shqiptar
Sistemi energjetik i Shqipërisë është shumë i varur nga hidrocentrale, të cilat sigurojnë mbi 95% të prodhimit vendas të energjisë elektrike. Ndërsa kjo e bën vendin një nga më të “gjelbrit” në Evropë për sa i përket prodhimit, e bën sistemin të ndjeshëm ndaj thatësirave, variacioneve sezonale dhe ndryshimeve klimatike.
- TSO (OST): Operatori i transmetimit po modernizon infrastrukturën, por ende përballet me sfida për menaxhimin e ngarkesës dhe pajisjet e vjetruara.
- DSO-t (si OSHEE): Përballen me nivele të larta humbjesh teknike dhe jo-teknike — një nga më të lartat në Evropë.
Përparimi drejt Energjive të Rinovueshme dhe Diellore
Shqipëria ka potencial të madh të pazbuluar në energjinë diellore dhe erën. Në dy vitet e fundit:
- Qeveria ka shpallur tendera për diellorët dhe ka mbështetur instalime PV të vogla.
- Disa parqe diellore janë në ndërtim ose në fazë planifikimi.
- Shtëpitë dhe bizneset po investojnë gjithnjë e më shumë në sisteme diellore në çati falë stimujve të rinj.
Megjithatë, integrimi në rrjet mbetet një sfidë. Pa infrastrukturë inteligjente, shtimi i kapaciteteve të mëdha diellore mund të destabilizojë sistemin.
Çfarë Mungon? Rrjetet Inteligjente dhe Ruajtja e Energjisë
Për të modernizuar realisht sektori, dy teknologji janë thelbësore:
Teknologjia Smart Grid
- Monitorim në kohë reale dhe vendimmarrje e bazuar në të dhëna
- Matës inteligjent për ndjekjen dhe menaxhimin e konsumit
- Mirëmbajtje parashikuese për të reduktuar ndërprerjet
Ruajtja e Energjisë
- Sistemet me bateri mund të balancojnë variacionet e prodhimit hidro dhe diellor
- Hap mundësinë për pavarësi energjitike dhe zhvillimin e mikro-rjeteve
Investimet në këto fusha janë ende të ulëta, por fondet e BE-së dhe investimet private po rriten.
Digjitalizimi dhe Automatizimi në Sektor
Ashtu si në industri të tjera, sektori elektrik po hyn në epokën e Industry 4.0:
- Sistemet SCADA po përditësohen në stacionet e transmetimit dhe shpërndarjes.
- AI dhe IoT po testohen për zbulimin e defekteve, parashikimin e ngarkesës dhe kontrollin në distancë.
- Aplikacionet mobile për faturim dhe raportim ndërprerjesh po përmirësojnë eksperiencën e konsumatorit.
Megjithatë, puna e kualifikuar dhe siguria kibernetike mbeten shqetësime kryesore.
Roli i Shqipërisë në Tregun Rajonal të Energjisë
Me interkonjeksione të planifikuara me Maqedoninë e Veriut, Kosovën dhe Italinë, Shqipëria mund të bëhet një qendër energjetike për Ballkanin Perëndimor. Projekte si Korridori Trans-Ballkanik i Energjisë Elektrike synojnë të përmirësojnë tregtinë ndërkufitare të energjisë dhe stabilitetin e rrjetit.
Sfida që Përballen
- Humbje teknike të larta (deri në 20% në disa zona)
- Bllokime rregullatore për energjitë e rinovueshme
- Varësia nga importet gjatë periudhave të thatësisë
- Ritëm i ngadaltë i përmirësimeve infrastrukturore
Rruga përpara
Për të siguruar sigurinë dhe qëndrueshmërinë e energjisë, Shqipëria duhet të:
- Investojë në rrjete inteligjente, sisteme me AI dhe zgjidhje ruajtjeje energjie
- Modernizojë stacionet e vjetra dhe të zgjasë monitorimin digjital
- Mbështesë projektet private diellore dhe ato me erë me tarifa të qëndrueshme ose net metering
- Bashkëpunojë rajonalisht për të stabilizuar flukset ndërkufitare
Sektori elektrik shqiptar ndodhet në një kryqëzim. Me kombinimin e duhur të politikave, teknologjisë dhe investimeve, vendi jo vetëm që mund të sigurojë të ardhmen e tij energjetike, por edhe të bëhet një eksportues energjie të pastër në Ballkan.