Më shumë se 2 miliardë njerëz në mbarë botën vuajnë nga mungesa e lëndëve ushqyese, ku shumica e tyre jetojnë në vendet e Jugut Global. Pasojat shëndetësore të kequshqyerjes mund të jenë të rënda, me efekte shkatërruese për individët dhe komunitetet.
Në Gjermani, Shoqëria Gjermane për Mjekësinë Nutricionale (DGEM) vlerëson se rreth 50,000 vdekje në vit mund t’i atribuohen kequshqyerjes. Megjithatë, problemi qëndron në faktin se kequshqyerja shpesh kalon pa u vënë re derisa pasojat bëhen të rënda.
Matthias Pirlich, ekspert i nutricionit dhe specialist i mjekësisë së brendshme, vëren se në shumë raste, njerëzit nuk shfaqin asnjë simptomë derisa të jetë tepër vonë. “Mund të keni një mungesë të rëndë të vitaminës D për muaj të tërë përpara se të shfaqen simptomat,” shpjegon ai. “E njëjta gjë vlen edhe për vitaminën B12. Kur shfaqen simptomat, siç është dëmtimi i nervave, është tashmë tepër vonë.”
Një mungesë afatgjatë e vitaminës B12 mund të shkaktojë dëmtime në palcën kurrizore, duke çuar në mpirje të gjymtyrëve, dobësi muskulore apo edhe paralizë. Dëmtimet e trurit të lidhura me mungesat ushqyese, ndonëse më të rralla, mund të shkaktojnë humbje të kujtesës dhe probleme të shëndetit mendor.
Vitaminat, së bashku me mineralet si kalciumi, magnezi, hekuri, jodi dhe zinku, klasifikohen si mikronutriente. Trupi duhet t’i marrë ato përmes ushqimit, pasi nuk mund t’i prodhojë vetë. Trupat tanë gjithashtu kërkojnë makronutriente si karbohidratet, proteinat dhe yndyrat për të siguruar energji.
Nëse trupi konsumon më pak ushqim sesa i nevojitet për të mbajtur të gjitha funksionet trupore për një periudhë të gjatë, kjo konsiderohet nënushqyerje. Sipas një raporti të fundit të Organizatës Botërore të Ushqimit (FAO), afërsisht 645 milionë njerëz në mbarë botën vuajnë nga nënushqyerja kronike.
Kequshqyerja, nga ana tjetër, ndodh kur konsumojmë mjaftueshëm kalori, por na mungojnë makronutrientet ose mikronutrientet e caktuara në ushqimin tonë. Kjo gjithashtu mund të çojë në sëmundje dhe madje edhe në vdekje. Rreth 2 miliardë njerëz në mbarë botën vuajnë nga kjo e ashtuquajtur “uri e fshehur”, ku shumica e tyre jetojnë në vendet e Jugut Global.
Edhe në vendet e industrializuara, njerëzve mund t’u mungojnë mikronutrientet thelbësore në dietën e tyre. Një studim zbuloi se pak më pak se tre të katërtat e popullsisë së SHBA-së nuk përmbushën marrjen e rekomanduar ditore të vitaminës D midis viteve 2007 dhe 2010. Në Gjermani, rreth një e treta e popullsisë vuante nga mungesa e vitaminës D në vitin 2017, sipas Shoqërisë Gjermane të Nutricionit.
Mungesa e jodit mund të prishë funksionin normal të tiroides dhe është veçanërisht shqetësuese gjatë shtatzënisë, pasi mund të ndikojë në zhvillimin e trurit dhe sistemit nervor të foshnjës. Kultivimi i produkteve bujqësore me jetëgjatësi pjesërisht të gjatë ose rendiment të lartë ka çuar në një ulje të përmbajtjes së mikronutrienteve në fruta, perime dhe drithëra në disa raste.
Kequshqyerja mund të vijë si pasojë e një diete të pabalancuar e cila, ndonëse siguron energji, nuk përmban mikronutrientë thelbësorë. Shembuj të këtyre “kalorive boshe” përfshijnë ushqimet e shpejta dhe ato të përpunuara tej mase, si dhe bukën e bardhë apo orizin e bardhë. Varfëria është shpesh arsyeja e një diete të tillë të pabalancuar, veçanërisht në vendet e Jugut Global, ku njerëzit mund të përballojnë vetëm ushqime bazë si mielli ose orizi.
Depresioni lidhet gjithashtu me një rrezik në rritje të mungesës së lëndëve ushqyese. Pirlich vëren se njerëzit shpesh humbasin oreksin dhe neglizhojnë kujdesin për veten, duke çuar në një dietë të pabalancuar. Hulumtimet e tij tregojnë se të moshuarit dhe personat që jetojnë vetëm janë gjithashtu të rrezikuar nga kequshqyerja.
Shumë sëmundje mund ta bëjnë trupin më pak efikas në përthithjen ose përdorimin e lëndëve ushqyese përmes zorrëve. Kjo vlen për personat me sëmundje inflamatore ose kronike, siç janë sëmundja e Crohn-it, sëmundja celiake, sëmundjet e mëlçisë dhe kanceri.
DGEM vlerëson se rreth 30% e të gjithë pacientëve që marrin trajtim spitalor në Gjermani janë të prekur nga kequshqyerja ose janë në rrezik për t’u prekur prej saj. Megjithatë, të dhënat e sigurimeve shëndetësore tregojnë se vetëm rreth 1% e pacientëve kontrollohen dhe trajtohen për mungesë të lëndëve ushqyese.
Politikëbërësit dhe shoqatat mjekësore gjermane po hartojnë një plan për të përmirësuar kontrollin dhe trajtimin e kequshqyerjes në spitale. Udhërrëfyesi do të jetë gati deri në vitin 2027 dhe do të ndjekë modelin holandez, ku të gjithë pacientët kontrollohen për mangësi ushqyese që në momentin e shtrimit në spital.
Pirlich kërkon që kontrolle të tilla për grupet në rrezik të kryhen edhe në klinikat ambulatore. Ai sugjeron rritjen e aksesit në ushqime të shëndetshme, duke përmendur si shembull ofrimin e vakteve falas në shkolla. Ai gjithashtu rekomandon një dietë të larmishme dhe kryesisht me bazë bimore, duke cituar përfitimet e përbërjeve dytësore bimore.
Një rregull i thjeshtë është të konsumoni një dietë sa më shumëngjyrëshe. Gatimi i perimeve në mënyrë të lehtë dhe konsumimi i ushqimeve sezonale dhe vendase mund të ndihmojnë gjithashtu në ruajtjen e vitaminave. Megjithatë, edhe me një dietë të shëndetshme dhe të ekuilibruar, disa njerëz mund të zhvillojnë sërish mungesë të lëndëve ushqyese. Një analizë gjaku mund të ofrojë qartësi, ndërsa suplementet dietike mund të ndihmojnë në plotësimin e këtyre mangësive.
