Robotët zakonisht dalin nga fabrika me të gjithë sensorët që do të kenë ndonjëherë të instaluar në trupin e tyre. Por, çfarë do të ndodhte nëse ata do të mund të krijonin sensorë të rinj kur të ishte e nevojshme? Shkencëtarët kanë ndërtuar një robot në formë molëje, i cili përdor kimikate në gjakun e tij artificial për të bërë pikërisht këtë.
Softueri mund të ndryshojë mënyrën se si një robot përdor pajisjet e tij, por nuk mund të shtojë një sensor që nuk ekziston. Kjo “robo-molë” mundet. E ndërtuar nga inxhinierët në Universitetin e Tartusë në Estoni dhe Institutin Italian të Teknologjisë (IIT), ajo mbart kimikate në gjakun e saj artificial, të cilat përthithen në trupin e printuar 3D kur ekipi drejton dritën ultravjollcë mbi të, duke e shndërruar atë pjesë plastike në një sensor krejt të ri.
Ky lloj vetë-ndërtimi është mjaft i dobishëm kur robotët dërgohen në vende ku askush nuk mund të parashikojë se çfarë do t’u duhet, nga ndërtesat e shembura e deri te planetët e tjerë.
“Sigurisht, mund të përdorni një fotodiodë të gatshme, por do t’ju duhej të dinit me saktësi se ku ta vendosni,” thotë Kadri-Ann Pankratov, studente e doktoraturës në Universitetin e Tartusë dhe autore kryesore e studimit të botuar në Advanced Science. “Rritja e receptorit në vend do të thotë që vetë mjedisi mund të formësojë robotin, bazuar në atë që po ndodh realisht në atë moment.”
Trupi i molës është printuar 3D nga plastikë transparente dhe është i pajisur me vena të imëta. Një pompë e vogël shtyn rreth 3 ml lëng nëpër to dhe një pjesë e tij depërton rreth një të qindtën e milimetrit në plastikën përreth. Ky lëng mbart pirol, një kimikat që shndërrohet në një plastikë përçuese elektrike të quajtur polipirol kur goditet nga drita UV, me ndihmën e një aditivi të aktivizuar nga drita. Duke përdorur një shabllon, ekipi zgjodhi se cilën pjesë të krahut të ndriçonte dhe ajo pjesë u bë e zezë.
Telat e arit, të vendosur në trup gjatë printimit, kapin ndryshimin, kështu që roboti rrit materialin ndijor, jo instalimet elektrike. Që nga ai moment, sa herë që drita UV godet atë pjesë, rezistenca e saj elektrike bie për një çast dhe një çip i vogël i integruar reagon duke ndezur një dritë LED ose duke përplasur krahët.
Sensori funksionoi edhe pas katër muajsh ruajtjeje dhe u bë më i ndjeshëm me çdo ekspozim, pasi piroli i mbetur vazhdoi të reagonte, megjithëse duhen rreth pesë minuta që ai të stabilizohet pas çdo ndriçimi me dritë UV.
Megjithatë, “robo-mola” është ende vetëm një prototip dhe vjen me një sërë kufizimesh që e mbajnë atë larg botës reale, të paktën për momentin. Ajo nuk mund të fluturojë dhe krahët e saj përkulen nga një tel nitinoli, një aliazh me memorie forme që nxehet nga një burim i jashtëm energjie. Furnizimi i krahëve me bateri do të ishte i realizueshëm, por përfitimi i vërtetë do të vinte nga energjia e ruajtur në vetë lëngun qarkullues, më tha Pankratov përmes postës elektronike. Ekipi ka kryer testet fillestare për të furnizuar mikroprocesorin e integruar me reagentë nga ky lëng.
Punimi gjithashtu vë në dukje se ishin studiuesit, e jo roboti, ata që vendosën se kur duhet të mbusheshin venat, dhe një shabllon i vendosur prej tyre, e jo mjedisi përreth, përcaktoi se ku formohej sensori. Gjithashtu, reaksioni nuk mund të zhbëhet.
Sipas Pankratov, kufiri i vërtetë nuk është se sa sensorë mund të krijojë mola, por se sa pjesë të trupit të saj mund të arrijnë si lëngu ashtu edhe drita. Prekursorët e freskët mund të pompohen përmes venave dhe një ditë ata mund të mblidhen pjesërisht nga mjedisi.
Robotët që kanë aftësinë të ndërtojnë ose riparojnë pjesë të trupit të tyre ekzistojnë prej kohësh. Në vitin 2022, inxhinierët e Cornell demonstruan një robot të butë me sensorë optikë që zbulonte dëmtimet dhe vetëshërohej, ndërsa FiloBot i IIT printon në 3D trupin e tij ndërsa ngjitet. Në vitin 2025, gjaku artificial i robotit të Cornell gjithashtu ruajti energji për robotët e butë në formë kandili deti dhe krimbi.
Mola e Tartusë përdor qarkullimin e saj për të shtuar një funksion që nuk e ka pasur kurrë më parë. Të njëjtat vena mund të transportojnë kimikate të tjera, ndoshta edhe të kthyeshme. “Përfitimi i të pasurit një sistem qarkullimi të integruar do të ishte se ai mund të pastrohet dhe të ripërdoret me të njëjtën përzierje ose me diçka krejtësisht të ndryshme,” shpjegon Pankratov. Kjo mund të jetë e nevojshme jashtë laboratorit. “Pas 10 vitesh, shpresoj që gjaku artificial i robotëve dhe sistemet e qarkullimit të jenë një zgjedhje e qartë për disa aplikacione, me disa sisteme materialesh si konfigurimi më i avancuar.”
Ju mund ta shihni sistemin e qarkullimit të robotit në punë dhe ta shikoni atë duke përplasur krahët në përgjigje të dritës UV, në videot e publikuara nga ekipi.
Burimi: Këshilli Kërkimor i Estonisë përmes EurekAlert
Burimi: newatlas.com
