Maria Kalesnikava, një muzikante e shquar belaruse dhe figure e opozitës, mbajti një fjalë kryesore në festivalin “Beethovenfest” të vitit 2026 në Bonn, duke u fokusuar në rolin thelbësor të artit në shoqëri. Gjithashtu, ajo vizitoi dhe median publike gjermane, Deutsche Welle (DW), gjatë vizitës së saj. Kalesnikava, e cila ka diplomë në interpretim flauti nga Minski dhe Stutgart, ndau përvojën e saj personale me represionin, pasi kaloi pesë vjet si e burgosur politike nën regjimin autoritar të presidentit Alexander Lukashenko. Tre nga këto vjet u kaluan në izolim.
Duke folur në festival, Kalesnikava krahasoi lehtësinë me të cilën qeveritë autoritare mund të kufizojnë liritë e jashtme – lirinë e lëvizjes, kontaktit dhe informacionit – me realitetin shumë më të vështirë të kontrollimit të botës së brendshme. Ajo shpjegoi se arti, duke formuar kujtesën dhe imagjinatën, është thelbësor për ruajtjen e lirisë personale dhe të mendimit të pavarur, dhe pikërisht për këtë arsye, regjimet e tilla shpesh e mohojnë. “Liria e jashtme e një personi mund të hihet grabitur, ndonjëherë pothuajse plotësisht. Liria e lëvizjes, kontakteve me të tjerët dhe qasja në informacion mund të kufizohen”, tha ajo. “Megjithatë, është shumë më e vështirë të kontrollohet ajo që tashmë është bërë pjesë e kujtesës, imagjinatës dhe përvojës së brendshme. Dhe pikërisht në këtë gjej shpjegimin përse kultura është kaq e rëndësishme për një shoqëri të lirë dhe pse sistemet autoritare shpesh e vështirësojnë.”
Perspektiva e Kalesnikavas për fuqinë e artit rrjedh drejtëpërdrejt nga kohëzgjatja e saj në burg. Ajo kujtoi se si muzika u bë një shoqëruese e brendshme, duke ofruar rehati dhe rezistencë gjatë qëndrimit të saj në burg. “Unë kalova shumë kohë në plotësi qetësie”, vuri në dukje ajo. “Por kjo qetësi pothuajse kurrë nuk ishte e zbrazët, sepse muzika vazhdimisht luante në kokën time. Ne, muzikantët, e dimë shumë mirë këtë gjendje – ndonjëherë një melodi ose një frazë muzikore ngulitet aq shumë në kokë sa që është thjesht e pamundur të largohet. Në jetën normale, kjo mund të jetë edhe e vështirë. Në burg, e kuptova për herë të parë se kjo mund të sjellë një gëzim të madh.”
Burgosja e saj filloi në verën e vitit 2020, pas zgjedhjeve presidenciale të diskutueshme të 9 gusht. Reagimi i mëpashem i regjimit të Lukashenkos çoi në protesta të përhapta dhe një lëvizje demokratike në të gjithë Bjellorusinë. Kalesnikava e sheh lirimin e saj, i cili ndodhi dhjetë muaj më parë, si një dëshmi e diplomacisë ndërkombëtarë, një zhvillim që ajo dikur e konsideronte të pamundur. Aktualisht, ajo jeton në Berlin, ku është ftuar nga qeveria gjermane, ku po përpunon përvojat e saj dhe po mbështet ndërgjegjësimin për mbi 800 të burgosur politikë që ende mbahen në Bjellorus, si dhe rëndësinë e shprehjes artistike të lirë.
Më tej, Kalesnikava lidhi shtypjen e lirisë artistike në Bjellorus me konfliktin më të gjerë në Ukrainë. Ndërsa ishte e burgosur, ajo kuptoi pushtimin rus si një sulm të drejtë në vlerat dhe kulturën evropiane. “Lufta që Rusia nisi nuk është vetëm kundër Ukrainës”, deklaroi ajo gjatë një diskutimi në Bonn. “Është një luftë kundër vlerave dhe kulturës evropiane. Është një luftë kundër civilizimit tonë.” Ky kuptim e nxit të përdorte platformën e saj për të theksuar këto lidhje dhe kërcënimet e përbashkëta për lirinë.
Festivali “Beethovenfest” i vitit 2026 përfundoi më 3 tetor, e cila përkoi me Ditën e Unitetit Gjerman. Fundjava e fundit u karakterizua nga “Beethovenhalle”, i renovuar, ku u mblodhën mbi 200 përfaqësues nga institucionet muzikore gjermane për një konferencë me titull “Ngjarjet Kulturore si Hapësira Politike?”. Ky eveniment eksploroi format inovative për muzikë dhe adresoi çështje shoqërore. Steven Walter, drejtori artistik, theksoi se arti krijon hapësira për takime dhe tolerancë ndaj ambivalencës, duke nxitur të menduarit e pavarur dhe përvojën kolektive, të cilën ai beson se është thelbësore për lirinë. “Ndoshta është e vërtetë se ekziston diçka si një ADN e lirisë në natyrën e artit”, sugjeroi Walter.
Festivali, i cili zgjati katër javë, tërhoqi numrin më të lartë të vizitorëve në historinë e tij dhjetëvjeçare, me rreth 35.000 pjesëmarrës që morën pjesë në mbi 100 koncerte dhe ngjarje. Një nga pikat kulminante ishte performimi i Orkestrës Filharmonike të BBC-së të “Requiem” të Johannes Brahms, nën drejtimin e Anja Bihlmaier, një vepër e njohur për temat e saj të pajtimit dhe besimit.
